Hitte-eilanden zijn geen pretje

Een hitte-eiland klinkt als een vakantiebestemming, maar is het niet. Het kan er wel 8 graden warmer worden dan op het platteland.

Vorig jaar verhuisden Hanneke van Veen en Rob van Eeden naar een nieuwbouwhuis in de Haagse Rivierenbuurt. Het huis bevalt prima, net zoals de buurt. Maar één ding is minder. „We wonen op een hitte-eiland.” Van Eeden zegt het ietwat verontrust. ‘Een hitte-eiland?’ Zijn vrienden dachten dat hij het over Mallorca had. Nee, hij had het gewoon over Den Haag.

Vandaag wordt het op veel plaatsen ruim 30 graden, maar op het balkonnetje van Van Eeden wordt het misschien wel 34 graden (en als de hitte aanhoudt een dag later misschien wel 36).

Den Haag heeft veel hitte-eilanden; stukken dichtbebouwd gebied waar het vaak veel warmer is dan op het platteland. Op een warme dag als vandaag kan het in deze delen van de stad tot wel 8 graden warmer worden dan op het platteland. Dat komt door veel steen - Den Haag kent de dichtstbevolkte wijken van het land - en weinig groen.

In bijna alle Nederlandse steden komen hitte-eilanden voor. „Zelfs in dorpjes”, zegt onderzoeker Natalie Theeuwes, die dit jaar promoveert aan de Universiteit van Wageningen op de oorzaak van dit fenomeen. Bij veel zon en weinig wind kunnen de temperatuurverschillen binnen de stad flink oplopen. In de nacht zijn de verschillen het grootst. „Huizen en gebouwen warmen op gedurende de dag en houden de warmte vast in de straten door middel van straling”, aldus Theeuwes. Uit haar onderzoek blijkt: hoe hoger de gebouwen en hoe smaller de straatjes, des te kleiner is het warmte-eiland­effect in de zomer. „Dat komt daar alle schaduw. In de winter is het precies andersom. Dan houden die smalle straatjes juist hitte vast.”

Hittestress

Hitte is slecht nieuws voor kwetsbare groepen zoals ouderen, zieken en kleine kinderen. Zij kunnen ernstige gezondheidsproblemen oplopen (hitteberoerte, slaapproblemen, verminderde arbeidsproductiviteit) en zelfs aan de gevolgen van hittestress overlijden. Zo vielen er tijdens de hittegolf in 2003 in Europa in totaal zo’n 45.000 extra doden.

De Universiteit van Wageningen en andere instituten doen pas sinds een jaar of zes serieus onderzoek naar hitte-eilanden, zegt Theeuwes. „In ons koude kikkerlandje werd hitte nooit eerder als probleem gezien.” Inmiddels is dat wel anders. Klimaatverandering leidt tot hogere temperaturen en de verwachting is dat hittegolven vaker zullen voorkomen en langer zullen duren.

Steden zijn kwetsbaar voor zomerse hitte. In Nederland woont 40 procent van de bevolking in de 36 grootste steden, goed voor driekwart van het bruto nationaal product. Extreme weersomstandigheden zijn dus van invloed op het functioneren van een groot aantal mensen.

Groen zorgt voor verkoeling

Steden moeten daarom beter afkoelen. Hoe? Door meer groen. Bomen geven schaduw en verdampen water. Meer groen in de straten zorgt voor een daling van de temperatuur met ongeveer 0,6 graden per 10 procent meer groen.

Waterpartijen in de stad zouden ook helpen, is de algemene indruk. Maar dat klopt dus niet, zo blijkt uit onderzoek van Theeuwes. „Water zorgt overdag voor verkoeling, maar in de vroege ochtend wordt de koelkast een soort straalkachel. Het water is dan namelijk warmer dan de lucht erboven.”

Hitte-eilanden worden een steeds groter probleem, maar gemeenten trekken er nog weinig geld voor uit, zegt Theeuwes. „In veel steden zijn hitte-eilanden niet eens in kaart gebracht.” Wel worden in veel steden subsidies verstrekt voor de aanleg van een groen dak of een groene gevel.

In hun Haagse energie-A-plus-label-woning merken Rob van Eeden en zijn vrouw nauwelijks dat ze op een hitte-eiland wonen. „Maar als je bijvoorbeeld in de Schilderswijk woont, is dat wel anders”, aldus Van Eeden. Vorig jaar richtte het stel de site hitte-eilanden.nl op om meer aandacht voor het probleem te vragen. „Ik hoop niet op een hittegolf, maar ik vrees dat er eerst nog een paar honderd doden extra moeten vallen voordat de politiek iets aan dit probleem gaat doen.”