Festivaluta

We hebben een prima monetair systeem, maar blijkbaar kan dat zo overboord zodra er een festival uitbreekt. Dan gaan we met muntjes betalen. Waarom eigenlijk? En nog acht vragen en antwoorden over festivalmunten.

Foto NRC Fotodienst
Foto NRC Fotodienst

1Waarom moet je op festivals bijna altijd met muntjes betalen?

Vooral omdat munten gewoon handiger zijn voor zowel barpersoneel als bezoekers. Als je op een heel festival overal met dezelfde munten kunt betalen, voor dezelfde soort hoeveelheden, zouden er minder rijen moeten staan. Want betalen met cash of pin duurt best wel lang vergeleken met muntjes. Bovendien geef je ze makkelijker uit dan echt geld, en dat is weer lucratief voor organisatoren.

2Waar hebben we het eigenlijk over?

Voor de liefhebber: de munten die we kennen van de meeste, grote festivals worden gemaakt van ‘high-impact polystyreen’ – HIPS, in vakjargon. Dat is een zogeheten thermoplastisch polymeer waar ze ook speelgoed en cd-hoesjes van maken. De munten wegen precies 0,678 gram per stuk. Net zo veel als een pilletje ibuprofen. De kosten: ongeveer 1,5 cent voor een eenvoudig muntje. Kek printje, olieglansje, hologrammetje op de munt? Dan worden ze iets duurder – denk aan tienden van centen.

Dat verandert natuurlijk als je op het festivalterrein bent. Dan bepaalt de organisatie hoeveel een munt uiteindelijk waard is.

3Wie maken die munten?

De grootste muntenmaker van Nederland is Dutchband. Dat bedrijf huist in een onopvallende loods in Amsterdam-Oost. Boven zit het kantoor, onder worden de munten ‘geslagen’ (geponst en bedrukt). Het is nog geen Nederlandse bank, maar minstens zo geheimzinnig doen ze bij Dutchband wel tegen bezoekende verslaggevers van nrc.next. Dicht bij de muntendrukpers mogen we niet komen, op een afstandje zien we een paar mannen, achter glas, in rode T-shirts in de weer. Het lijkt nog het meest op een postsorteercentrum.

Dutchband, dat in 2001 werd opgericht door de broers Taco en Ties Carlier, begon met festivalbandjes. Tien jaar geleden begon het bedrijf met de strips met afbreekbare munten zoals die nu op bijna elk festival gebruikt worden. Ongeveer 70 procent van de munten op grote festivals in Nederland komt bij Dutchband vandaan.

Hoeveel munten ze er precies maken willen ze niet zeggen, maar ze kúnnen er 2,5 miljoen per dag maken, zegt Michiel Fransen van Dutchband.

4Waarom moet ik altijd vijf of tien muntjes kopen? Waarom mag het er niet één zijn?

Volgens Bente Bollmann, verantwoordelijk voor de marketing van Lowlands, PITCH en Down the Rabbit Hole, is het technisch erg ingewikkeld om munten los te verkopen, omdat ze op een rol zitten en in een automaat moeten worden verwerkt. Het kan wel los, maar dat is fraudegevoeliger, zegt hij. „De aantallen op een rol zijn beter bij te houden en te administreren dan losse munten.”

Michiel Fransen van Dutchband weet nog een reden: „Je wilt zo min mogelijk met wisselgeld werken. Het laatste dat je wilt is dat er aan het einde van de dag, na een regenbui, nog een geldauto over het terrein moet rijden. Dus zeg dat een biertje €2,50 is, dan kun je munten het beste per vier verkopen. Omdat de bierprijs is gestegen moeten wat ingewikkeldere aantallen worden verkocht, maar dat is allemaal bedacht voor de efficiëntie en veiligheid.”

5 Zijn munten niet makkelijk na te maken?

Een stukje plastic van 1,5 cent kan aan de kassa zo 3 euro waard zijn. Vandaar dat munten vaak pas kort van tevoren worden gedrukt: minder tijd om ze na te maken. De bedoeling is dat niemand het design heeft gezien, voordat ze worden verkocht bij het begin van een festival. Die korte tijd om ze na te maken is de beste beveiliging.

Er zijn meer manieren om valsemunters voor te blijven. Zo zijn munten vaak door en door gekleurd, dat is vrij lastig te maken. En veel munten zijn uitgedost met flitsende glimmertjes, makkelijk te herkennen voor gestresst barpersoneel. Nog een stapje moeilijker na te maken: munten met hologrammen erin.

6Als ik dat toch doe, ben ik dan strafbaar?

Volgens de politie wel. Iets namaken (zonder waarde) met het doel er iets anders (mét waarde) voor terug te krijgen, valt onder oplichting en daarmee ook onder artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht. Overigens is het in de praktijk wel moeilijk om te zien wanneer een muntje vervalst is, aangezien de meeste festivalmedewerkers niet de tijd hebben om uitgebreid munten te bekijken terwijl ze voor massa’s mensen biertjes tappen.

7Wat gebeurt er met al die duizenden munten na het festival?

Niet alleen het drukken van de munten is een geheimzinnige zaak, ook het tellen. Bente Bollmann wil liever niet zeggen hoe dat precies gebeurt, om niemand op gedachten te brengen.

Michiel Fransen van Dutchband weet dat die muntjes bij festivals meestal niet met de hand geteld worden. Het grootste deel van de telling gaat op gewicht. Maar natuurlijk komen niet alle muntjes ongeschonden uit de strijd. Na een festivaldagje wil er wel eens bier/mayonaise/zand/Passoã aan blijven kleven. Omdat muntjes daar een héél klein beetje zwaarder van worden, wordt een deel van de buit meestal met de hand geteld. Dan weten ze het gewicht van die specifieke munten en kan de hele bups op de weegschaal.

En daarna? Dutchband krijgt de munten terug en laat ze omsmelten. Maar verwacht je oude muntjes niet in omgesmolten vorm terug op de volgende editie van je favoriete festival: daar is de plastickwaliteit na recycling niet goed genoeg voor.

8Dit is vast herkenbaar: na een festival tover je uit je tas, je broekzak en je haar nog een paar hele en halve munten. Mag een organisatie weigeren om die terug te nemen?

Ja, dat mag, en dat gebeurt op best wat festivals. Volgens de Consumentenbond gelden festivalmunten niet als betaalmiddel, maar als een ‘waardeproduct’. Je hebt het gekocht, dat geeft je niet zonder meer het recht het weer in te mogen wisselen. „Meestal staat het ook in de algemene voorwaarden of wordt het bij de verkoop vermeld: zo had je het kunnen weten”, staat op de website van de Consumentenbond.

Toch kun je op veel popfestivals (op dancefestivals iets minder) je munten gewoon inleveren aan het einde. Dat is service. Het idee bestaat ook dat bezoekers dan meer uitgeven: je haalt makkelijker meer muntjes, want je kan ze toch terugbrengen. En heb je aan het eind van het feest nog een paar munten over? Ach, nog één biertje dan.

Bij contactloos betalen met bijvoorbeeld een pasje of polsbandje met chip, zijn er bij sommige fabrikanten mogelijkheden om een systeem aan te bieden waarbij de bezoeker het tegoed nog voor het festival op het pasje kan laden. Na het festival wordt het dan automatisch teruggestort op je bankrekening.

9Zijn die munten niet hopeloos ouderwets? We betalen toch al contactloos?

Volgens eventmanagementbedrijf LOC7000 en muntenbedrijf Dutchband duurt het nog wel een paar jaar voor alle festivals zo ver zijn. Ze voeren aan dat het nu nog te lastig is om in korte tijd, en tijdelijk, de infrastructuur veilig en betrouwbaar aan te leggen die nodig is voor een systeem waarin je met een pasje of elektronisch polsbandje kan afrekenen. Maar bij Best Kept Secret en Indian Summer denken ze er anders over, daar betalen bezoekers nu voor het tweede jaar met een pasje of polsbandje. Marketingman Niels Aalberts van die twee festivals: „Bij ons krijg je een polsbandje met chip die je kunt opladen. Als je bij een bar komt, bestel je gewoon je drankjes en hou je je pols of pasje tegen een apparaatje, waarop je dan meteen ziet hoeveel tegoed je nog hebt. Werkt prima.”

Tot het een keer niet meer werkt, en wat dan? „Dan hebben we een back-up plan. We kunnen elk moment helemaal overgaan op munten, dat staat klaar. Er zijn voordelen genoeg: zo kunnen we makkelijk variëren in prijzen. Een cola is bij ons goedkoper dan een biertje. Als je thuiskomt kun je op de website met een code op je polsbandje je geld laten terugstorten op je bankrekening.”

Volgens Aalberts is er nog een voordeel: het werkt tegen fraude, omdat niet iedereen zomaar een hand in de emmer munten kan steken. Bovendien is er minder plastic afval.

Waarom doen niet alle festivals het dan?

Bente Bollmann kijkt juist iets verder en ziet de toekomst in een andere manier van contactloos betalen: „De ontwikkelingen gaan razendsnel. Nu worden er pasjes gebruikt met saldo, maar straks is het volledig geïntegreerd in je telefoon. Wij maken er nog geen gebruik van omdat er naar ons idee nog te veel haken en ogen aanzitten. De voordelen van contactloos betalen zijn voor de bezoeker nog niet groter dan de nadelen. Maar, we zijn er van overtuigd dat de toekomst bij contactloos betalen ligt en we zijn nauw bij die ontwikkelingen betrokken.”