‘Grootverbruikers betalen 200 keer minder energiebelasting dan jij en ik’

Dit zei Jesse Klaver op 27 mei in Pauw

illustratie nrc next
illustratie nrc next

De aanleiding

Bij Pauw mocht Jesse Klaver vorige week zijn wensen uitspreken voor het nieuwe belastingstelsel. Dat moet in elk geval groener, zei de verse GroenLinks-leider. Op dit moment geeft de Nederlandse overheid namelijk zes miljard subsidie aan fossiele energie. En grootverbruikers betalen tweehonderd keer minder energiebelasting dan ‘jij, ik en de bakker op de hoek’, aldus Klaver. We checken deze twee uitspraken.

En, klopt het?

De uitspraak over de subsidies voor fossiele energie is gebaseerd op een rapport van de onderzoeksbureaus CE Delft en Ecofys, laat de persvoorlichter van GroenLinks weten. De bureaus onderzochten in 2011 op verzoek van energieproducent Eneco en de Triodos Bank de rol van de overheid op de energiemarkt.

Het woord subsidie is misschien misleidend, want het gaat vooral om belastingvoordelen. Maar de gevolgen van beide zijn voor de economie identiek. CE Delft en Ecofys berekenden dat de overheid via maar liefst 53 ingrepen de fossiele energie met 5,6 miljard euro steunde, bijna 6 miljard dus. Ongeveer eenvijfde hiervan ging naar de productie, de rest naar het gebruik. De belangrijkste ingrepen waren een belastingvrijstelling voor kerosine, scheepvaartbrandstoffen en rode diesel (1,7 miljard euro) en kortingen op de energiebelasting voor grootverbruikers (1,8 miljard).

De cijfers zijn uit 2011, maar waarschijnlijk is dit bedrag niet afgenomen – eerder toegenomen. Het IMF kwam vorige maand met een onderzoek waaruit bleek dat fossiele energie wereldwijd jaarlijks met ruim 5.000 miljard euro wordt ‘gesubsidieerd’. Het ging hier voor een klein deel om directe subsidies, en verder onder andere om belastingvoordelen. De Volkskrant meldde naar aanleiding van dit onderzoek dat de wereldwijde subsidies voor fossiele energie sinds 2011 met 33 procent zijn toegenomen. We beoordelen Klavers uitspraak over subsidies voor fossiele energie als waar.

De tweede uitspraak wordt wel vaker gedaan – maar steeds met andere cijfers. In Vrij Nederland schreef columnist Evert Nieuwenhuis vorige maand nog dat de bakker op de hoek negentig keer meer energiebelasting betaalt dan grootverbruikers als Shell. En in NRC Handelsblad schreef de directeur van CE Delft een paar weken geleden dat grootverbruikers 25 keer minder energiebelasting betalen dan huishoudens.

De persvoorlichter van GroenLinks laat weten dat het hier gaat om elektriciteit, en verwijst voor de cijfers naar de site van de Belastingdienst.

Maar eerst de vraag: wie zijn grootverbruikers? En wie zijn ‘jij, ik en de bakker op de hoek’? Het eerste was volgens Klaver ‘een hele abstracte naam voor Shell’, kortom: het gaat om de grootste bedrijven in de energiesector.

Het tweede is lastiger: een particulier is iets anders dan een kleine ondernemer zoals een bakker. Ze vallen ook in verschillende tarieven voor de energiebelasting, vandaar de uiteenlopende percentages die in de vergelijking met grootverbruikers worden genoemd.

Huishoudens (gebruikers van 0 t/m 10.000 kilowattuur) betalen 0,1196 euro belasting per kWh. De categorie daarboven (10.001 t/m 50.000 kWh – hieronder valt de bakker op de hoek) betaalt 25 keer zo weinig per kWh: 0,0469. In de berekening van de CE Delft-directeur in NRC gold de bakker dus als een grootverbruiker.

Voor Evert Nieuwenhuis was de bakker juist geen grootverbruiker. Hij vergeleek de bakkers op de hoek met de grootste grootverbruikers (meer dan 10 miljoen kWh zakelijk), en dan betalen de laatste inderdaad negentig keer minder: 0,0005 euro per kWh.

Dan nu naar de vergelijking van Klaver. Wanneer we de grootste grootverbruikers vergelijken met huishoudens, betalen de laatsten 239 keer meer energiebelasting per kWh. Iets meer nog dan 200 dus. Als we grootverbruikers vergelijken met particulieren heeft Klaver dus gelijk; als we ze vergelijken met de bakker op de hoek zit hij ernaast. We beoordelen zijn tweede uitspraak als half waar.

Correcties & aanvullingen

Fossiele energie

In de next.checkt ‘Er gaat 6 miljard subsidie naar fossiele energie’ (5 juni, pagina 2) werd een rapport van het IMF aangehaald, „waaruit bleek dat fossiele energie wereldwijd jaarlijks met ruim 5.000 miljard euro wordt ‘gesubsidieerd’.” In werkelijkheid ging het om ruim 5.000 miljard dollar, en om energie in het algemeen; niet alleen fossiele energie.