Verdwijningen, foltering en oorlogsmisdaden

Boko Haram heeft 17.000 doden op zijn naam staan. Maar het Nigeriaanse leger is minstens zo erg, bleek gisteren uit een rapport van Amnesty International. Het leger pakte 20.000 mensen op, hongerde duizenden mensen uit en spoot chemicaliën in overvolle barakken.

Nigeriaanse soldaten tijdens de inauguratie van president Muhammadu Buhari. Foto Sunday Alamba / AP
Nigeriaanse soldaten tijdens de inauguratie van president Muhammadu Buhari. Foto Sunday Alamba / AP

De nieuwe president van Nigeria, Muhammadu Buhari, staat voor een heikel dilemma. In een gisteren verschenen rapport zegt mensenrechtenorganisatie Amnesty International dat het leger op grote schaal oorlogsmisdaden pleegde en mensenrechten schendt in de oorlog met de terreurgroep Boko Haram.

De vraag waar Buhari voor staat: moet hij negen commandanten laten vervolgen, onder wie de twee hoogste militairen en hun voorgangers? Zij worden in het rapport bij naam genoemd. Moet de nieuwe president, zelf een ex-generaal, schoon schip maken binnen het leger, juist nu hij vrijdag bij zijn beëdiging beloofde de „dwaze en goddeloze” terreurgroep Boko Haram uit te roeien, waar hij datzelfde leger voor nodig heeft?

Sinds het oplaaien van de oorlog met Boko Haram in 2009 zijn door toedoen van de terreurgroep in het noordoosten van Nigeria 17.000 mensen gedood, vooral burgerslachtoffers. Ruim een miljoen mensen zijn op de vlucht. Gisteren vielen nog eens tientallen doden bij een bomaanslag op een markt in de noordelijke stad Maiduguri.

In de terreurstrijd bouwde het door corruptie ondergraven leger ook een slechte reputatie op. Beschuldigingen over ernstige misdragingen doen de ronde. Gisteren legde Amnesty een gedetailleerd onderzoeksrapport op tafel, met ontluisterende feiten.

Nooit serieus onderzoek

Volgens Amnesty zijn sinds 2009 zeker 20.000 mensen, vooral mannen en jongens, opgepakt door het leger. Honderden, zo niet duizenden Nigerianen zijn spoorloos verdwenen. Niemand die het zeker weet.

Sinds februari 2012 werden ruim 1.200 mensen standrechtelijk geëxecuteerd. Sinds maart 2011 stierven ruim 7.000 mannen en jongens in militaire gevangenschap, omdat ze niets te eten kregen of stikten in hun overvolle barakken, waarin soms desinfecterende chemicaliën werden gespoten, of omdat ze werden gefolterd en geen medische hulp kregen.

Voor het onderzoek, grotendeels afgerond voordat het leger in maart aan een tegenoffensief begon, heeft Amnesty honderden officiële documenten gelezen, sommige gelekt, en ruim 400 gesprekken gevoerd met slachtoffers, familieleden, ooggetuigen, journalisten en advocaten. Acht anonieme militaire bronnen vertelden over de schendingen. Hun namen heeft de organisatie vertrouwelijk doorgegeven aan het Internationaal Strafhof.

Amnesty zegt tientallen keren in contact te zijn geweest met de autoriteiten, maar dat er nooit serieus intern onderzoek werd gedaan naar de beschuldigingen. Dat bracht Amnesty er mede toe de bevindingen naar buiten te brengen en vijf generaals bij naam te noemen die in de ogen van Amnesty als operationele commandanten verantwoordelijkheid dragen voor oorlogsmisdaden, foltering en verdwijningen, begaan door hun manschappen.

Amnesty wil strafrechtelijke vervolging, door Nigeria of door het Strafhof. Ook de hoogste militaire leiding mag niet worden ontzien. Het gaat om luchtmaarschalk Alex Badeh, luitenant-generaal Kenneth Minimah en hun directe voorgangers. „Zij wisten” van de misdaden of „hadden beter moeten weten” , schrijft Amnesty.

Dat verwijt brengt de pas aangetreden Buhari in een lastig parket. Zaterdag kreeg een delegatie van het Internationale Rode Kruis nog een boodschap namens luitenant-generaal Minimah: het Nigeriaanse leger voelt zich geroepen de mensenrechten te bewaken.