Subsidie? We helpen je graag verder

Na een ontmoeting met OCW-minister Ronald Plasterk vond Henk Krol met zijn Gay Krant de weg naar tonnen overheidssubsidie voor homo-emancipatieprojecten. Hij kreeg ruimhartige politieke en ambtelijke bijstand.

Homo-icoon en 50Plus-leider Henk Krol is de afgelopen jaren hard van zijn voetstuk gevallen.

Uitgerekend hij, voorman van de partij voor ouderen, had als hoofdredacteur van de Gay Krant pensioenpremies van zijn werknemers achtergehouden. En bij datzelfde homoblad, dat hij in 1980 oprichtte, verdween ruim twee ton aan subsidie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).

De Gay Krant ging in 2013 failliet. En het ministerie wil het geld terug. Komende week bepaalt de civiele rechter of Henk Krol daar persoonlijk voor aansprakelijk is.

In die kwestie is alle aandacht uitgegaan naar hoe Krol met overheidsgeld omging. Maar uit documenten die deze krant ontving na een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur, doemt ook een ander beeld op. Henk Krol kreeg na het aantreden van PvdA’er Ronald Plasterk als minister (2007-2010) wel opvallend veel hulp van OCW.

Krol en Plasterk trokken geregeld samen op. Zo publiceerde de Gay Krant in 2008 een glossy ter ere van de minister: de Ronald. En de minister mocht in 2009 de prijs voor homo-emancipatie die hij instelde, de Jos Brink-prijs (inclusief 10.000 euro), uitreiken aan Krol.

Uitzonderlijk is ook de mate waarin ambtenaren van het departement Henk Krol hielpen zijn subsidieaanvragen op te stellen. Zij adviseerden hem hoe verzoeken en eindrapportages goedgekeurd zouden worden – en herschreven die zelfs. Pas na het faillissement van de Gay Krant rees de vraag waar de tonnen eigenlijk waren gebleven.

Een kroniek van de liefde tussen het ministerie en Krol in vijf delen.

I. Het eerste contact

Ronald Plasterk wil zich als minister van OCW, in de coalitie met CDA en ChristenUnie, sterk inzetten voor homo-emancipatie. Hij trekt er 2,5 miljoen euro extra voor uit.

Al snel na zijn benoeming in 2007 wordt Plasterk uitgenodigd voor een werkbezoek aan de Gay Krant. In een brief schetst Krol hem de „ruim 100 duizend lezers” die Plasterk via zijn blad kan bereiken.

Het is de vraag of dat klopt. Na een meting in 1999 (oplage 23.000) heeft het oplage-instituut HOI eenzijdig het contract met de Gay Krant verbroken. Het instituut wil niet zeggen waarom precies. Of Krol kwam zijn financiële verplichtingen niet na. Of de aangeleverde oplagecijfers deugden niet.

Plasterk spreekt graag af met Krol. Dat gebeurt in juli, op het ministerie. Die ontmoeting plaveit voor Krol de weg naar een grote hoeveelheid overheidsgeld.

II. De eerste aanvragen

Na de ontmoeting met Plasterk is Krol op 12 november 2007 terug op het ministerie. Hij praat daar met de directeur Emancipatie, over wat die financieel voor hem kan betekenen.

De volgende dag doet die ambtenaar verslag en verwijst naar het eerdere gesprek met Plasterk: „Daarin is toegezegd dat SVGK [Stichting Vrienden van de Gay Krant] op een positieve houding” kan rekenen als zij met „een concreet projectvoorstel” komt, als dat tenminste past „binnen prioriteiten”.

Twee projecten worden besproken. Voor een update van een brochure over het homohuwelijk wil Krol eenmalig 18.000 euro, noteert de ambtenaar. Voor „een veilige, gemodereerde, virtuele ontmoetingsplaats” voor minderjarige homo’s vraagt hij 20.000 euro per jaar. Krol wordt aangeraden ook ideeën te pluggen bij de ministeries van VWS, Binnenlandse Zaken en Buitenlandse Zaken.

Een maand later krijgt Krol te horen dat OCW geen losse subsidies verstrekt. Alleen meerjarige plannen, die onderdeel zijn van een grotere strategie, maken kans op projectsubsidie, schrijft een OCW-ambtenaar van een andere directie. De aanvragen bij andere departementen lopen helemaal spaak.

Krol mailt daarom de directie Emancipatie, dat hij nergens voet aan de grond krijgt. Ze maken een nieuwe afspraak.

Een half jaar na die bijeenkomst, in juli 2008, schrijft die afdeling dat is besloten de beide subsidies toe te kennen, al is „nog geen definitief plan ontvangen”. Binnen drie dagen levert Krol een begroting voor de jongerensite. Hij wil een startsubsidie van 6.680 euro en een vierjarige bijdrage van 25.248 euro per jaar. Totaal: 107.672 euro.

Binnen drie weken wordt de aanvraag volledig goedgekeurd. Uit latere documentatie blijkt dat voor de brochure 26.000 euro subsidie is verstrekt.

III. Rommelrapportage

Op 17 februari 2009 wordt Krol vanuit het ministerie gemaild. „Graag attendeer ik je op de deadline van 1 april a.s. voor inzending van het verslag 2008.” In dezelfde mail wordt, ongevraagd, advies gegeven over de inhoud van deze tussenrapportage. „Wat betreft het financieel verslag adviseer ik gewoon de projectbegroting te volgen.”

De volgende dag stuurt Krol geen verslag van de werkelijke kosten, maar een herhaling van de begroting. De eindrapportage wordt ook behandeld door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), bekend van de uitbetaling van de studiefinanciering. Die accepteert de rapportage niet, waarna Krol alsnog uitvoeriger verslag doet van de financiën van de site, waarop zich 389 jongeren hebben ingeschreven.

De facturen die hij meestuurt, zijn van Best Publishing Group, waarvan hij eigenaar is. De bedragen wijken maar enkele euro’s af van de geraamde kosten. De geleverde stukken zijn voor de directie Emancipatie voldoende. Ook DUO keurt ze goed.

IV. Meer geld en hulp

Minister Plasterk is op OCW vervangen door Marja van Bijsterveldt (CDA) als Krol in oktober 2010 een nieuwe aanvraag indient, bij zijn vaste contacten op Emancipatie. Hij wil een eenmalige bijdrage van 60.000 euro voor een project voor homo- en bi-jongeren in het voortgezet onderwijs.

De betrokken ambtenaar noemt het bedrag „fors”, maar keurt de aanvraag op 3 november goed. In de mail schrijft de ambtenaar: „Tot slot wil ik je adviseren om i.p.v. een nieuwe subsidieaanvraag, formeel per brief een aanvraag tot ophoging van het subsidieplafond [van het lopende online project] in te dienen.” Immers, losse subsidieaanvragen worden niet in behandeling genomen, meerjarige projecten wel.

Drie weken later worden twee subsidieverzoeken goedgekeurd. De 60.000 euro is alleen bedoeld voor digitale publicatie van 35 portretjes van jongeren. Om die ook op papier af te drukken, vraagt Krol meer geld. Het ‘subsidieplafond’ van het originele project wordt verhoogd tot 214.855 euro. OCW vraagt Krol een exemplaar van het resultaat op te sturen. Uit de documenten blijkt nergens dat dit is ontvangen, gedrukt of digitaal.

Op donderdag 5 juli 2012 ontvangt OCW een concept voor de eindrapportage over de homojongerenwebsite en alle andere projecten die onder die paraplu zijn gehangen. De ambtenaar doet een „paar suggesties die de verantwoording wat méér body geven”. Het ontbreekt aan cijfers en een verklaring van de accountant. In plaats van een volledige eindrapportage stuurt Krol op 28 augustus een verzoek om uitstel van het verslag én vraagt hij om extra voorschotten.

De ambtenaar gaat aan de slag met de conceptversie. In een Word-bestand verwijdert en herschrijft die zo’n 80 procent van het verzoek. Uit het stuk blijkt dat de Gay Krant-stichting met financiële problemen kampt. Krol vraagt 21.377,30 euro extra voorschot. „De reden daarvoor is de huidige liquiditeitskrapte bij de stichting.”

Normaal zou Krol dit bedrag pas kunnen krijgen nadat de eindrapportage is ingeleverd. Ook dat gaat niet, schrijft hij, onder eindredactie van de ambtenaar. „Wij hopen dat u begrip heeft voor onze – als kleine rechtspersoon met een beperkt budget – kwetsbare positie.”

Het zijn woorden van de ambtenaar, niet van Krol. Nog diezelfde dag wordt het verzoek formeel ingediend. De ambtenaar die de aanvraag herschreef, is ook in de uiteindelijke besluitvorming betrokken, bevestigt het ministerie van OCW desgevraagd.

Willemien den Ouden, hoogleraar subsidierecht in Leiden, vindt dat hier wel erg „klantvriendelijk is meegedacht”. Hoewel het niet ongebruikelijk is dat ambtenaren meedenken, toont dit voorbeeld volgens haar dat het „een hellend vlak” is. „Maar je kunt niet zeggen dat het onrechtmatig is, er zijn heel weinig regels voor”.

Volgens good governance-deskundige Henk Addink is „vooringenomen” naar de aanvragen gekeken. „Dit is een typisch voorbeeld waar de politieke prioriteit bepaalt.”

V. Het einde

Op 19 november 2012, vlak na het aantreden van Jet Bussemaker als minister, komt Krol over de brug met de eindrapportage en een accountantsverklaring. Voor het totaal van 214.855 euro aan subsidies, verspreid over verschillende projecten, levert Krol een rapportage in van vier kantjes. Uit de accountantsverklaring blijkt dat de besteding van ongeveer 8.000 euro niet gecontroleerd kan worden. OCW stelt de projectsubsidie daarom vast op 206.833 euro.

Begin 2013 wordt nog bijna 10.000 euro subsidie naar de stichting overgemaakt, voordat Krol op 12 maart het faillissement aanvraagt van de Gay Krant, Best Publishing Group en aanverwante bedrijven. Een overzicht van OCW – „mochten er bij het ministerie vragen binnenkomen over de subsidierelatie” – toont dat tussen 2007 en 2013 zeker 332.033 euro subsidie is uitgekeerd. Er blijken ook ‘losse’ subsidies verstrekt.

Het ministerie stelt na het bankroet onderzoek in, omdat de stichting een administratieve puinhoop meldt. Uit dat onderzoek blijkt dat de accountantsverklaring over de projectsubsidie ondeugdelijk is. Daarop wordt die verklaring ingetrokken. Het ministerie stelt vervolgens de subsidie vast op „nihil”.

De Stichting Vrienden van de Gay Krant kan het uitgekeerde geld niet terugbetalen en weet evenmin waar het gebleven is. Alleen als de rechter Henk Krol volgende week aansprakelijk stelt, zou het ministerie kunnen proberen de schade op hem persoonlijk te verhalen.