Rekenkamer: tijd voor het eerlijke verhaal bij Defensie

  21 mei 2015 – Meer geld voor defensie! Gisteren lekte uit dat het kabinet voor de begroting 2016 heeft besloten 250 miljoen meer aan defensie te besteden. Het zal toeval zijn, net op de dag waarop de Rekenkamer de krakkemikkige staat van de Nederlandse krijgsmacht aan de orde stelde. Zo wordt beleid verkocht. Maar

 

21 mei 2015 - Meer geld voor defensie! Gisteren lekte uit dat het kabinet voor de begroting 2016 heeft besloten 250 miljoen meer aan defensie te besteden. Het zal toeval zijn, net op de dag waarop de Rekenkamer de krakkemikkige staat van de Nederlandse krijgsmacht aan de orde stelde.

Zo wordt beleid verkocht. Maar De Telegraaf, die het bericht bracht, merkte fijntjes op dat door eerdere, langjarige bezuinigingen op defensie per saldo alleen minder wordt gekort dan voorzien. Voor de relatieve ombuiging is overigens alle aanleiding, blijkt uit het defensie-rapport dat de Rekenkamer uitbracht ter gelegenheid van Verantwoordingsdag.

Die derde woensdag in mei lijdt een betrekkelijk geheim bestaan. De Haagse politieke gemeenschap zet liever hoedjes op als op de derde dinsdag van september de plannen voor het volgend jaar worden gepresenteerd. De koning en de koets symboliseren feest en Hollands aanpakken. Wat er van terecht komt wordt op Verantwoordingsdag gerapporteerd. Dat zou minstens zo spannend moeten zijn voor een Tweede Kamer die haar controlerende taak serieus neemt.

Het beeld dat de Rekenkamer schetst van de toestand bij Defensie is weinig minder dan dramatisch. Dad’s Army. De staat van de IT-systemen wordt ‘zorgwekkend’ genoemd. F-16’s die beschikbaar waren voor de NAVO Response Force om Poetin spierballen te tonen, zijn teruggetrokken onder andere om ISIS in het Midden-Oosten aan te vallen.

Het zijn geen incidenten, gevalletje pech in het magazijn. De Rekenkamer spreekt duidelijke taal:

- bij de landmacht verloopt de levering van reserveonderdelen zodanig problematisch dat een aanzienlijk deel van de voertuigen stilstaat. Een deel […] wordt gebruikt als ‘donor’ om andere voertuigen aan de praat te houden;

- beperkingen in onderhoudscapaciteit en reserveonderdelen voor de Chinook-transporthelikopters zorgen er voor dat een deel van de beoogde opleidingen en trainingen niet kon worden uitgevoerd;

- bij de luchtverdedigings- en commandofregatten verhuist al jarenlang een groot aantal onderdelen van het ene fregat - dat stil ligt voor groot onderhoud - naar andere fregatten omdat er onvoldoende reserveonderdelen zijn om alle fregatten volledig te kunnen inzetten;

- sommige wapensystemen zijn de afgelopen tijd extra ingezet, zoals de Patrioteenheid en de jachtvliegtuigen. Deze hogere inzet is alleen mogelijk als naderhand een aanzienlijke herstelperiode [van een jaar] wordt ingelast.

- de beschikbaarheid van bepaalde onderdelen [voor de Bushmaster pantservoertuigen] is door het niet goed inregelen van de logistieke keten dusdanig laag, dat delen van relevante opleidingen niet meer in Nederland kunnen plaatsvinden en deels ter plaatse – met de wel functionerende Bushmasters - in Mali worden uitgevoerd.

- met de [in totaal beschikbare] 50 F16-toestellen kunnen net genoeg vlieguren gemaakt worden om het benodigde aantal piloten voldoende geoefend te houden. Elke inzet moet echter uit ook deze vlieguren komen en gaat daarmee per definitie ten koste van de geoefendheid. Einde citaat.

Het ministerie twitterde gisteren trots dat Nederland in 2014 wel 25 buitenlandse missies uitvoerde, maar vermeldde niet tegen welke prijs: een krijgsmacht die chronisch gaten met gaten vult. Of, zoals de met pensioen gaande president van de Rekenkamer, Saskia Stuiveling, de Tweede Kamer voorhield: ,,Op nogal wat plekken constateren wij fricties tussen politieke ambities en de beschikbare tijd, mensen en middelen om die goed uit te kunnen voeren.’’

Dat geldt bij uitstek voor defensie, dat mét Financiën het ministerie is met de meeste gele kaarten voor tekortschietende bedrijfsvoering. De Belastingdienst werkt met 1200 verouderde ICT-applicaties en kan de cascade van politiek snel gewenste vernieuwingen niet omzetten in betrouwbaar beleid. Misschien is het ook niet toevallig dat Financiën vlak voor Verantwoordingsdag een ingrijpende reorganisatie aankondigde bij de Belastingdienst.

De invoering van het persoonsgebonden budget, waarover de coalitie gisteravond op het laatste moment het zesde debat uitstelde, is een ander voorbeeld van politieke daadkracht die onvoldoende belangstelling heeft voor de realiteit van de uitvoering. Bij Defensie kan dat ongefundeerde optimisme nog ernstiger uitpakken: het gaat ook om de levens van militairen die worden uitgezonden door een verweesde organisatie.

Poetins expansiedrang heeft het Westen wakker geschud: defensie als bezuinigingshoningpot is voorlopig niet meer inzetbaar. Maar een beetje minder geld eraf of iets erbij is niet eens genoeg om de huidige ambities waar te maken. Het is hoog tijd voor het eerlijke verhaal: structurele versterking van de defensiebegroting mét pijnlijke bezuinigingen elders, of bescheidener pretenties. Al het andere is volksverlakkerij. Feind hört mit.

email: opklaringen@nrc.nl; twitter: @marcchavannes