Machtig Qatar laat zich zijn WK niet afnemen

Is met het vertrek van FIFA-voorzitter Sepp Blatter nu ook het WK in Qatar van de baan? Daar lijkt het niet op. „Ik vrees dat dit een beetje wensdenken is van de Engelsen.”

Qatarezen juichen bij de toekenning van het wereldkampioenschap voetbal 2022 aan hun land. De keuze is omstreden.
Qatarezen juichen bij de toekenning van het wereldkampioenschap voetbal 2022 aan hun land. De keuze is omstreden. Foto EPA

Qatar zal nu wel „wakker liggen” , zei voorzitter Greg Dyke van de Engelse voetbalbond. Nee hoor, liet sjeik Hamad bin Khalifa bin Ahmed Al-Thani, voorzitter van de Qatarese voetbalbond, optekenen: „Dat de heer Dyke zich meteen richt op het afpakken van de WK-organisatie spreekt boekdelen over zijn houding ten aanzien van het eerste WK in het Midden-Oosten.” En, met een sneer toe: „Laat Dyke zich bezighouden met een Engels elftal dat het WK 2022 kan winnen, in Qatar.”

Het woensdag aangekondigde vertrek van Sepp Blatter als voorzitter van wereldvoetbalbond FIFA prikkelt de verbeelding over de mogelijkheid nieuwe gastlanden te kiezen voor de wereldkampioenschappen van 2018 en 2022. In 2010 werden die bij omstreden verkiezingen toegewezen aan respectievelijk Rusland en Qatar.

Dat Qatar ondanks zeer kritische rapporten – ook van de FIFA zelf – over terreurdreiging en klimatologische omstandigheden beloond werd met de organisatie, wijst op een enorme dwaling van de kiesgerechtigde leden van het FIFA-bestuur. Of omkoping.

Maar keihard bewijs ontbreekt vooralsnog. Inmiddels heeft de FBI, meldde persbureau Reuters gisteren, zijn onderzoek naar corruptie in FIFA-kringen wel uitgebreid naar de toewijzingsprocedure van de twee WK’s. De Zwitserse justitie is daar ook mee bezig. Dat onderzoek vindt zijn oorsprong in een geheim gehouden rapport van de ethische commissie van de FIFA zelf.

Moet ‘Qatar’ wakker liggen? En Rusland, dat volop bezig is met de bouw van stadions voor het WK 2018? „Ik vrees dat dit een beetje wensdenken is van de Engelsen”, zegt Jens Andersen van het Deense sportonderzoeksinstituut Play The Game. „De FIFA kampt met grote interne verdeeldheid en kan onmogelijk de strijd aan met Poetins Rusland of de kapitaalkracht van Qatar. De politieke consequenties zijn te ingrijpend. De kwestie is te explosief om als nieuwe voorzitter je handen aan te branden. Die zal zich bij hervormingen op zuivere toewijzing van WK’s in de toekomst richten.”

Blatter was ook niet blij met Qatar

De vraag of de aftocht van Blatter een verschil maakt, impliceert dat hij het toernooi in Qatar verdedigde. Maar ook de 79-jarige Zwitser zat de keuze voor Qatar niet lekker. Hij noemde de toewijzing al eens „een vergissing”. Zelf stemde hij niet voor Qatar. „Blatter is een aartspragmaticus die als geen ander inzag dat het toernooi in het Golfstaatje een commerciële, publicitaire en sportieve flop zou worden voor FIFA”, concluderen twee Britse onderzoeksjournalisten van The Sunday Times in hun boek The Ugly Game. Zij schrijven zelfs dat Blatter zich rot schrok toen hij in 2010 Qatar als winnaar uit de envelop trok.

Er kwam een ethisch onderzoek van de FIFA, maar alleen de samenvatting werd gepubliceerd. Het volledige rapport is slechts door een handvol mensen binnen de FIFA gezien. Jens Andersen: „Blatter heeft altijd gezegd dat hij gebonden was aan richtlijnen voor privacybescherming. Of ik dat geloof? Laat ik zeggen: Blatter is een buitengewoon geslepen strateeg, die objectief gezien het doel had om tijd te winnen.”

Terugdraaien van de WK-toewijzing zou enorme consequenties hebben. „Ik vermoed dat Blatter langzaam maar zeker een voldongen feit wilde creëren.”

Qatar maakt zich nog geen zorgen

Voor critici is het hoge aantal sterfgevallen onder arbeidsmigranten bij de voorbereidingen van het WK, het belangrijkste argument om Qatar het toernooi alsnog te ontzeggen. „Maar mensenrechten zijn rond sporttoernooien nooit doorslaggevend geweest”, stelt de Canadese jurist Ryan Gauthier, die aan de Erasmus Universiteit promoveert op dit onderwerp. „Zelfs al schendt Qatar internationale verdragen voor arbeidsomstandigheden, voor de FIFA is het voldoende dat het gastland zich houdt aan nationale wetten.”

FIFA kan aansturen op contractbreuk

Alleen buitengewone gebeurtenissen zouden nog kunnen leiden tot contractontbinding: oorlog, terrorisme, rampspoed. „Een optie is om contractbreuk te plegen en te proberen er met een schadevergoeding van af te komen”, zegt Gauthier. „Een zeer riskante strategie en nog nooit vertoond in de sport.”

Inmiddels is het voetbal wereldwijd doordrenkt van kapitaal uit Qatar. Van Afrikaanse voetbalscholen tot de sponsor van Barcelona en de eigenaar van Paris Saint-Germain. Qatar maakt zich vooralsnog geen zorgen. Maar, zegt Andersen, als de afgelopen dagen iets hebben aangetoond, is het dat er onder hevige druk veel mogelijk is, met de FBI als aanjager. „Blatter zou ook nooit van het toneel verdwijnen. Alle vragen die gesteld kunnen worden, worden gesteld. Ik sluit niets meer uit.”