Limburgse affaire raakt nu NS-top

NS overtrad de Spoorwegwet bij een aanbestedingsprocedure voor het Limburgse ov. Topman Timo Huges heeft veel uit te leggen.

Timo Huges, president-directeur van NS, is in ernstige verlegenheid gebracht door twee zinnen.

Dit is de tekst waarover hij kan struikelen: „ACM benadrukt dat dit bovendien geen gedraging betreft van een individuele NS-medewerker of anderszins een op zichzelf staand incident vormt. De bestuurlijke top van zowel Abellio Nederland (NS-dochter, red.) als NS bleek op de hoogte van de concurrentiegevoelige informatie van Arriva en Veolia, ondanks dat dit op de hoorzitting door de vertegenwoordigers van NS expliciet meerdere keren is ontkend.”

Die passage, verstopt op pagina 39 van een gisteren door de Autoriteit Consument & Markt (ACM) vrijgegeven rapport, verandert veel. Niet langer zijn strafbare feiten gepleegd door medewerkers bij NS-dochterbedrijven, ver verwijderd van het Utrechtse hoofdkantoor. Naar nu blijkt wist de NS-top dat het bedrijf de Spoorwegwet overtrad. Als de concessie voor het Limburgse ov maar werd binnengesleept.

De politieke commotie is groot. Partijen tonen zich geschokt over de misdragingen van NS. Consequenties voor Huges kunnen niet uitblijven, zeggen D66 en SP. Minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) moet ingrijpen, zegt het CDA. Als enig aandeelhouder van NS namens de staat noemt Dijsselbloem de bevindingen van de ACM „zeer ernstig”. NS betreurt de fouten ten zeerste en gaat met een „intensief cultuurprogramma” de naleving van interne procedures bevorderen.

De affaire draait om Arriva, Veolia en NS-dochter Abellio. Zij streden om de Limburgse concessie: het recht om 15 jaar lang ov in de provincie te verzorgen. Een interessante klus; de opbrengst uit provinciale subsidie en reizigersomzet is 2 miljard euro. De concessie ging naar Abellio/Qbuzz, maar er bleek fraude te zijn gepleegd. Een medewerker van Veolia, overgestapt naar Qbuzz, speelde geheime informatie over Veolia door naar zijn nieuwe werkgever. Dinsdag ging de concessie daarom alsnog naar de nummer 2, Arriva.

Dat was al geen feest voor NS, en aanleiding voor vakbond FNV Spoor het vertrouwen in Huges op te zeggen. Gisteren kwam daar het ACM-rapport overheen. Maanden wist de NS publicatie via de rechter te vertragen, maar deze week staakte het die strijd.

Uit het rapport blijkt dat NS de concurrenten ernstig benadeelde. In eerste instantie Veolia, indiener van de klacht bij de ACM. NS informeerde Veolia te laat en onvolledig over het gebruik van voorzieningen van stationseigenaar NS, zoals kaartautomaten en servicebalies. Daardoor had Veolia minder tijd om te bieden.

Pikanter is de wijze waarop Arriva werd gedwarsboomd. Uit e-mails blijkt dat NS-medewerkers een Arriva-bestelling voor treinstellen bij het leasebedrijf van NS zagen aankomen. Ze speelden het door naar dochter Abellio. Van NS naar Abellio: „Ik vroeg mij af of wij uit concurrentieoverwegingen dan nog deze stellen aan Arriva willen aanbieden.” Dit alles met medeweten van de NS-top, concludeert de ACM.

Drie vragen dringen zich op. Kan NS wel meedingen bij ov-aanbestedingen? De vier regionale vervoerders klagen al jaren dat de NS te machtig is voor een eerlijk speelveld. De affaire in Limburg geeft hun gelijk.

Vraag 2: Hoe integer werkt NS? De affaires stapelen zich op: omkoping bij aankoop Sprinters, belastingontwijking via een Ierse dochter, bedrijfsspionage bij Limburgse dochter. Bij de Fyra-enquête kwam bewust verkeerd informeren van de Tweede Kamer naar voren.

Dat leidt tot de derde vraag: welke rol speelt topman Huges precies? Bij zijn aantreden eind 2013 beloofde hij transparantie. De openheid oogt niet fraai. Tot nu toe zorgden dochters van NS voor problemen. Een opvoedingsprobleem. Nu blijkt vader Huges het slechte voorbeeld te geven.