Jarenlang plooide hij de Oranjes

Grootmeester van de koning

Per 1 juli stopt hij. Maar wie was sinds 2008 ‘de belangrijkste adviseur van de koning', zoals hij zichzelf omschrijft?

De troonswisseling verliep in 2013 soepel, mede dankzij de voorbereidingen van Marco Hennis, op de foto tussen vorst en vorstin in.
De troonswisseling verliep in 2013 soepel, mede dankzij de voorbereidingen van Marco Hennis, op de foto tussen vorst en vorstin in. Foto Lex van Lieshout

Enkele Canadese veteranen zitten genoeglijk te keuvelen op het terras van het National Arts Centre van Ottawa. De stoelen naast de mannen die in 1944 en 1945 steden als Breda en Nijmegen hielpen bevrijden, zijn leeg gehouden. Die zijn gereserveerd voor de koning of koningin. Willem-Alexander en Máxima maken ieder een rondje langs de tafels met de ooit strijdbare mannen – nu soms negentig jaar oud.

Als de vorst nog even op laat zich wachten, verschijnt ineens een andere Nederlandse man aan het tafeltje van de Canadezen. Keurig in het pak, goudgerand brilletje, blauw speldje op de revers. Marco Hennis, grootmeester van het hof, gaat zitten, legt breed lachend zijn hand op de armen van een veteraan, en begint vast de conversatie die de koning straks zal overnemen. Als de Canadees aan Hennis vraagt wie hij eigenlijk is, introduceert hij zichzelf als „de belangrijkste adviseur van de koning en hoofd van de koninklijke huishouding”.

Dat laatste klopt. De grootmeester staat aan het hoofd van de ongeveer 350 man tellende Dienst van het Koninklijk Huis, die de koning ondersteunt. Het eerste is een interpretatie. Het staatshoofd kent meer belangrijke adviseurs, zoals algemeen secretaris Eric Verwaal.

Dorine Hermans, kenner van de hofhouding van de Oranjes, zegt dat Hennis’ introductie bij de Canadezen „getuigt van een groot gevoel voor hiërarchie”. Zelf kan Hennis geen toelichting geven. Grootmeesters geven geen interviews. Dat leidt de aandacht van de koning af. Dit portret had Hennis liever ook niet gezien.

Máxima

Belangrijkste adviseur of niet, vaststaat dat Hennis (1955), sinds 2008 grootmeester, een sleutelfiguur is aan het hof. Of wás. Want hij vertrekt per 1 juli en wordt ambassadeur in Wenen. Dan zit zijn reguliere termijn erop. Het koninklijk bezoek aan Canada en de Verenigde Staten waarop een grootmeester een zeker stempel drukt, was zijn laatste.

Jan Versteeg (1964), ambassadeur in Athene, volgt hem op. Versteeg studeerde economische geografie en spreekt goed Spaans. Dat laatste verraadt een vingerafdruk van Máxima op de recente benoeming, waarnaar niet gesolliciteerd kan worden. Versteeg stond het koningspaar terzijde tijdens de omstreden pacht van grond bij de koninklijke zomervilla in Kranidi, Griekenland.

Soepele troonswisseling

Enkele wapenfeiten van de vertrekkende grootmeester Hennis zijn de soepel verlopen troonswisseling van 2013 en de modernisering van het hof. Sommige functionarissen, zoals de hofmaarschalk en het hoofd personeelsbeleid, worden sinds kort door een headhunter aangezocht.

Ook slaagde Hennis erin om grillen, woedeaanvallen en andere eigenaardigheden van de Oranjefamilie weg te masseren. Niet voor niets worden grootmeesters gerekruteerd uit de diplomatie. Ze veren mee.

Dorine Hermans schreef met Daniela Hooghiemstra het boek ‘Vertel dit toch aan niemand’ – leven aan het hof. Daarin citeren ze een voormalig lid van de hofhouding: „Men staat altijd klaar, cijfert zichzelf weg, slikt veel en zwijgt daarover. Voor de familie is dat nog steeds vanzelfsprekend. (.,.) Als hofhouding wordt van je verwacht dat je beheerst blijft als ze tegen je uitvaren.” En Jutta Chorus citeert in haar biografie van Beatrix een laconieke Hans Jonkman, een van Hennis’ voorgangers: „Als de koningin boos op mij wordt, dan wordt ze boos op mijn functie.”

Lokkertje

Grootmeesters komen voort uit de subtop van de buitenlandse dienst, al worden ze wel betaald op het niveau van de diplomatieke top – een niet onbelangrijk lokkertje.

Hennis was eerder consul-generaal in Istanbul. Athene, de huidige standplaats van de nieuwe grootmeester Versteeg, geldt evenmin als absolute toppost. Wie de vurige ambitie heeft om ambassadeur in Washington of Brussel te worden, mist meestal het talent voor dienstbaarheid aan de Oranjes. De enige die het toch probeerde, Ed Kronenburg in 2008, bleef maar een jaar. Hij werd daarna secretaris-generaal op het ministerie van Buitenlandse Zaken en is nu ambassadeur in Parijs.

In 2011 ondernam Marco Hennis ook andere diplomatieke activiteiten dan het plooien van de Oranjes. De grootmeester speelde een opmerkelijke rol als persoonlijk gezant van het staatshoofd. In dat jaar stuurde Beatrix hem naar Oman. Even eerder had ze op het laatste moment een voorgenomen staatsbezoek aan Sultan Qaboos moeten afzeggen. In het anders zo rustige land dreigde onrust tijdens het begin van de Arabische Lente. Maar in diezelfde tijd, voorjaar 2011, ging Beatrix wel naar het – rustiger – Qatar. Om jaloezie van Qaboos te voorkomen, stuurde Beatrix Hennis naar de sultan voor uitleg. De interventie werkte. Een jaar later vond het staatsbezoek aan Oman alsnog doorgang.

Sneltreinvaart

Minstens zo belangrijk als deze activiteiten is de continuïteit die Hennis aan het hof verschafte na de troonswisseling. Samen met Willem-Alexander, Máxima en hun adviseurs, formuleerde hij de grondtoon in de staatsbezoeken sinds 2013: veel aandacht voor het oorlogsverleden en eerbetoon aan oorlogsveteranen. Daarnaast de sterke economische component en aandacht voor technologische innovatie. En dat alles in sneltreinvaart afgewerkt, om de indruk te vermijden dat tijdens staatsbezoeken vakantie wordt gevierd.

Daarbij waakte Hennis ervoor dat de koning niet in de schaduw komt te staan van zijn mediagenieke echtgenote of de ambitieuze minister van Buitenlandse Zaken, Bert Koenders (PvdA). Daarin heeft Hennis een bondgenoot aan Máxima, die zich van dat gevaar bewust lijkt. Toen gisteren een leerling van een school in Chicago de koningin de tekst wilde overhandigen van haar voordracht, zei Máxima breed lachend: „Ik geloof dat je die beter aan de koning kunt geven.”

Ten slotte bewaakt de grootmeester de ruimte van de koning tegenover een al te opdringerige pers. Dat leverde soms wrijvingen op tussen Hennis en de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). Zo maande de grootmeester vorige week in Toronto een RVD’er die daar geen zin in had tot ingrijpen. De audiovisuele media kwamen naar Hennis’ zin met hun ‘hengelmicrofoons’ te dicht bij de koning om een gesprek met musici te registreren. Vorig jaar verbood de grootmeester publicatie onder embargo van de toespraak van de koning bij het staatsbanket met de Japanse keizer, iets wat de RVD wel mogelijk had willen maken.

Het zijn allemaal klussen die de nieuwe grootmeester Jan Versteeg na 1 juli mag opknappen. Een van de eerste dossiers die hij op zijn bureau aantreft, is de voorbereiding van nieuwe staatsbezoeken van het koningspaar. Maart volgend jaar is Frankrijk aan de beurt; China misschien eerder.