Opinie

Een dierenmens en een mensenmens

Jan van Zanen enJelte Sondij inRamBam
Jan van Zanen enJelte Sondij inRamBam

Oorspronkelijk richtte RamBam (VARA) zijn pijlen, net als het Vlaamse voorbeeld Basta, op ergerlijke consumentenkwesties: eindeloos telefonisch in de wacht staan, phishing, verduistering van als gevonden voorwerp aangebrachte portemonnees.

De mogelijkheden in dat genre zijn beperkt, dus verbreden de jonge honden hun speelterrein naar meer algemene misstanden. De twee meest spraakmakende undercoveracties betroffen dit jaar de scientologykerk en het in ontvangst nemen van een onderscheiding in de Orde van Oranje-Nassau voor geheel uit de duim gezogen activiteiten.

Gisteren was te zien, vanuit wel drie verborgencamerastandpunten, hoe de Utrechtse burgemeester Jan van Zanen op 24 april de met een plakbaard gesierde Jelte Sondij het lintje opspeldde, in de schouwburg. Hij prees op basis van de hem verstrekte teksten de oprichter van het fictieve genootschap De Dashond als „een dierenmens en een mensenmens”, die al vijftien jaar inspirerend vrijwilligerswerk deed.

De operatie was dus volledig gelukt: je zet een website op van een fictieve organisatie, leent de identiteit van een inwoner van de gemeente Utrecht die wel mee wilde werken, dient een aanvraag in, ondersteund door enkele enthousiaste burgers, en voilà: de gemeenplaatsen rollen uit de mond van de burgervader. Er zou wel „digitaal gecheckt” zijn of de informatie klopte.

Het belang van het aan de kaak stellen van de ondeugdelijkheid van de lintjesregen werd gemotiveerd met twee eerdere ontvangers die daar volgens RamBam geen recht op hadden: een homeopaat die in Afrika hiv bestreed met verdunde geneesmiddelen en een homofobe dominee. De laatste kreeg van als kerkgangers verklede medewerkers van het programma een eigenhandig geknutseld regenbooglintje opgespeld.

Het maatschappelijke engagement van RamBam overtuigt minder dan dat van de makers van Basta. Het in de maling nemen van ‘klootjesvolk’, zoals Provo de geminachte burgers noemde, door je bijvoorbeeld net zo smakeloos en stijf te kleden, lijkt minstens zo belangrijk.

Veel van de operaties van het programma doen dus nogal kunstmatig en kinderachtig aan. Maar dat de betekenis van koninklijke onderscheidingen lijdt onder te routinematige en aantoonbaar ineffectieve onderzoeken naar identiteit en verdiensten van de voorgedragen burger, daar heeft RamBam wel degelijk een punt.

Minstens zo kinderachtig als het hoedje van Linda Hakeboom en de plakbaard van Jelte Sondij was dan ook de reactie van de voorzitter van het Kapittel voor de Civiele Orden, voormalig politicus Jaap de Hoop Scheffer (CDA). Die ontving Sondij, om aan te kondigen dat er een strafklacht tegen RamBam zou worden ingediend wegens oplichting en valsheid in geschrifte. De procedure van de voordracht, die immers op goed vertrouwen berust, zou door de actie zijn ondermijnd.

Misschien is voor die opvatting naïef nog een beter woord. En wraakzuchtig. Hoe dan ook, het lintje is met enig ceremonieel door de redactie teruggestuurd naar het antwoordnummer van het Kapittel.