De Nachtwacht op je 4 inch-scherm

Met je telefoon kun je nu nog meer over kunst in het Rijksmuseum te weten komen. Kenners vertellen je bijvoorbeeld allemaal weetjes over de schilderijen. Wie maken zulke apps?

Zo ziet de app Rijksmuseum er uit op je telefoon. Beeld Northern Light
Zo ziet de app Rijksmuseum er uit op je telefoon. Beeld Northern Light

Een hedendaagse schaatser die door een Winterlandschap van Hendrick Avercamp (1630) rijdt. De rijke Amsterdamse burgemeesterszoon Gerard Bicker die in een portret door Bartholomeus van der Helst (1642) morft in een nouveau riche van nu. Schilder Marc Mulders die in een geluidsfragment de schildertechnieken van Frans Hals ontleedt. Of Jan Tichelaar die vertelt over de restauratie van een zeventiende-eeuwse vaas bij zijn bedrijf in Makkum.

Na twee jaar heeft het Rijksmuseum een vernieuwde app voor zijn multimediatour gelanceerd. De vorige app, die onlangs nog tweemaal is bekroond, bood al twee rondleidingen met de stemmen van Barry Atsma en Mieke van der Weij. Er was al een interactief familiespel. En het ‘magisch venster’: korte filmpjes die een bijzondere blik geven op het object waar de bezoeker voor staat, door bijvoorbeeld meer te laten zien over schildertechnieken via röntgenfoto’s.

Maar nu zijn daar veel filmpjes onder de knop Meer zien bijgekomen. Het aantal is toegenomen van 50 naar 225. Daarnaast vertellen 120 kenners onder Meer weten wetenswaardigheden over een object. Directeuren en conservatoren van het Rijksmuseum zelf, bekende Nederlanders als Robbert Dijkgraaf en Abdelkader Benali, wetenschappers, kunstenaars, verzamelaars, historici en journalisten.

Voor het Rijksmuseum was het voor de heropening al duidelijk. Er moest een multimediatour komen zonder dat digitale schermen het gebouw zouden ontsieren. Het liefst alles in één app, die mensen in het museum kunnen bekijken of rustig thuis. „We werden voor gek versleten”, zei zakelijk directeur Erik van Ginkel van het Rijks tijdens de presentatie. In de ontwikkelaars van NorthernLight vond het museum geestverwanten. Op een loft in een kantoorgebouw aan de IJ-oever in Amsterdam-Noord werken tussen grote beeldschermen en kasten vol museumcatalogussen een man of 25. „Wij zijn geen appmakers die er met allerlei snufjes op gericht zijn je zo veel mogelijk te laten kijken naar je schermpje”, zegt directeur Peter Slavenburg. „We willen juist dat je zo min mogelijk gebogen over je smartphone door het museum loopt.”

Bouwer van museumapps

Met drie andere ontwerpers richtte Slavenburg eind jaren negentig NorthernLight op. Ze hadden bij Nemo in Amsterdam gewerkt aan interactieve opstellingen waarbij kinderen zelf aan de slag konden. Met interactieve toepassingen wilden ze ook voor andere musea aan de slag.

Het digitale kwam er pas later bij. 150 projecten heeft NorthernLight inmiddels gedaan. Ruim de helft van hun opdrachten komt van musea. In Nederland onder meer voor het Instituut voor Beeld en Geluid en het Spoorwegmuseum. Met het Delftse architectenbureau Mecanoo werkten ze aan de bibliotheek in Birmingham. Vanuit hun vestiging in China met drie medewerkers voor onder meer een sciencemuseum in Peking.

Een opdracht voor museum Kelvingrove in Glasgow in 2006 was een sleutelproject. Slavenburg toont een plaatje met twee jongens met een grote PDA (personal digital assistant, de zakcomputer die de voorloper van de smartphone was) bij een negentiende-eeuws beeldhouwwerk van een vader en zijn dochter. „Als je het verhaal achter dat beeld niet kent, zou je er zo aan voorbijlopen. Maar dat verhaal gaat over de rouw om de dood van een moeder en haar ongeboren kind. Nu krijgen bezoekers tranen in hun ogen als ze dat verhaal horen.”

Toen al wilde NorthernLight een historisch gebouw niet ontsieren met grote beeldschermen. Dat idee konden ze na de introductie van de iPhone verder voortzetten bij andere musea. Even leek de iPad de smartphone te verdringen. Voor het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden ontwierp NorthernLight in 2012 het digitale deel van het verhaal van Amon en Amara, een kinderboek over een avontuur in het oude Egypte. „We verwachtten veel van de toen nog nieuwe iPad. En we ontwikkelden voor het digiboard. De app is redelijk gedownload. Veel intensiever is de digiboard door scholen gebruikt, als voorbereiding en epiloog op het museumbezoek.”

En nu nog de beste museumapp ter wereld

Voor Museum Volkenkunde in Leiden ontwikkelt NorthernLight nu een app, die in oktober wordt gelanceerd. „Dat moet de beste museumapp in de wereld worden”, zegt Slavenburg. „Daarin willen we alles samenbrengen wat we hebben geleerd van onze eerdere projecten. We hebben apps van musea in de hele wereld bestudeerd en twaalf punten gedefinieerd waarop wij denken dat we het beter kunnen: in gebruiksgemak, in interactiviteit, in het delen via sociale media, in het personaliseren, in manieren om bezoekersinformatie te analyseren. Maar de kunst is ook om ideeën weg te gooien.”

De voornaamste stap vooruit is het gebruik van iBeacons: kleine kastjes die een signaal uitzenden waardoor de smartphone zonder dat je hem hoeft te richten precies kan bepalen waar je bent en een filmpje, een verhaal of een suggestie kan aanbieden. In het Philips Museum in Eindhoven deed NorthernLight al ervaring op.

Na de lancering komt de app ook beschikbaar voor andere musea. Dat was een van de voorwaarden die de BankGiro Loterij twee jaar geleden als voorwaarde stelde voor de financiering van het project. „Anders dan in andere landen wordt er in Nederland veel informatie uitgewisseld tussen musea. Vaak met concurrerende ontwikkelaars aan één tafel. Dat is soms wennen. Maar het stelt ons ook in staat om samen met anderen als Nederland internationaal voorop te lopen.”