‘De eerste file was op zondag 29 mei 1955’

Dat zegt de automobilistenorganisatie ANWB. Diverse media namen het bericht over.

Foto

De aanleiding

Zondag 29 mei 1955, Eerste Pinksterdag, was een prima lentedag. Nederlanders uit de Randstad pakten de auto en gingen richting Veluwe, vanuit Duitsland kwamen toeristen naar de bollenvelden en het strand. Bij knooppunt Oudenrijn, toen nog een rotonde, gebeurde iets unieks: het verkeer kwam volledig vast te staan.

De eerste file was geboren en de 60ste verjaardag daarvan werd gevierd. „De file bestaat vandaag zestig jaar! Feest?” kopte de De Telegraaf. „Eerste file 60 jaar geleden bij Utrecht”, meldde RTV Utrecht. Maar klopt dit wel? Waar is het op gebaseerd?

Het verhaal komt van de ANWB, die er ook in 2005 en 2010 aandacht aan besteedde. Het boek Oudenrijn, de geschiedenis van een verkeersknooppunt van Hans Buiter en Kees Volkers meldt de file voor het eerst, in 1996.

En, klopt het?

Foto’s van Oudenrijn op die dag zijn niet te vinden. Bij de verjaardagsartikelen staat beeld van een paar jaar later. In kranten uit die tijd wordt geen melding gemaakt van de file. Uit die zoektocht, in het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek, blijkt wel dat er al veel langer files waren. De eerste auto ging hier in 1896 rijden. Het Algemeen Handelsblad bericht in maart 1913 over „één lange file van auto’s” op de 2,3 kilometer lange Middenweg in Amsterdam vanwege voetbalwedstrijden. En misschien wel de beroemdste vooroorlogse file dateert van 1925. Op 17 augustus van dat jaar schrijft de Nieuwe Rotterdamsche Courant over Borculo, dat een week eerder door wervelwind is getroffen. Het stuk gaat vooral over de vele ramptoeristen die naar „het verwoeste stadje” komen. „Voor den ingang van het stadje stond op een gegeven oogenblik een file auto’s van 7.2 K.M.”

Hans Buiter is een van de auteurs van het boek over Oudenrijn, dat 29 mei 1955 noemt. Hij is ook historicus bij de ANWB. „Het was inderdaad niet de eerste file”, zegt hij, „maar wel de eerste file op een kruispunt van autosnelwegen. Dat zeg ik er altijd bij, bij ieder artikel en ieder interview. Maar die nuance verdwijnt nog wel eens.”

Buiter vertelt dat er alleen indirect bewijs is voor de file van 1955. Een paar weken later had ANWB-directeur Zimmerman het in een toespraak, volgens de Leeuwarder Courant, over de Pinksterdrukte op de wegen (die over „luttele jaren normaal” zou zijn). Ook werd een paar jaar later melding gemaakt van de file in een bericht in de Autokampioen. Dat is het enige bewijs, maar het is volgens Buiter ook logisch dat het verkeer toen vastliep. Rijksweg 2 was een jaar daarvoor een échte autosnelweg geworden, nadat het traject Amsterdam-Utrecht was geopend. Ook kwamen er steeds meer auto’s op de weg waardoor de drukte op het knooppunt toenam. Alleen, stond er echt niet eerder een file, aangezien knooppunt Oudenrijn al in 1939 werd geopend? Buiter: „Dat is een bronnenkwestie. Er zijn gewoon geen verwijzingen naar een file bij Oudenrijn eerder dan 1955.”

Conclusie

Al decennia voor 1955 waren er files. Er zijn geen bronnen gevonden van files op een snelwegenknooppunt vóór 29 mei 1955. De stelling is onwaar.

Lex Boon