Zeeuws bedrijf pioniert met 3D-geprinte lenzen

Luxexcel wil ‘soort iTunes’ binnen de lenzensector worden.

Illustratie Kristiaan der Nederlanden

Lenzen: ze zitten in allerlei gadgets verstopt. In smartphones, drones, glasvezelkabels, optische sensoren, afstandsbedieningen en zelfs in led-lampen. Toch is er in de technologiesector relatief weinig aandacht voor de lens? De manier waarop lenzen worden gemaakt is namelijk al eeuwenlang vrijwel hetzelfde. De snelheid van de ontwikkelingen is in elk geval lang niet zo spectaculair als, bijvoorbeeld, bij computerchips. Lenzen worden al vele jaren voornamelijk gemaakt via spuitgieten, op grote schaal in mallen. Vervolgens worden ze gepolijst om ze glad te krijgen.

Het bedrijf Luxexcel uit het Zeeuwse Kruiningen wil daar verandering in brengen: met 3D-printers. Het in 2009 opgerichte bedrijf heeft een wereldwijd patent op een manier om lenzen te fabriceren op een printer. Dat is lastig, omdat 3D-printers objecten doorgaans laagje voor laagje opbouwen. Het oppervlak is daardoor nooit helemaal glad. En lenzen moeten juist wel helemaal glad zijn.

Kunststof

De truc? Het werkt met behulp van een druppel. Luxexcel kan de printer zo afstellen zodat druppels transparante kunststof met behulp van uv-licht tot een lens worden gevormd. Ook de lenzen van Luxexcel zijn nog niet helemaal glad, maar veel gladder dan materiaal dat uit laagjes is opgebouwd.

Het wordt volgens Richard van de Vrie, die Luxexcel heeft opgericht, binnen enkele jaren mogelijk om brillenglazen te printen. Daarvoor moeten de lenzen nog wel wat gladder worden. Nu al print hij andere soorten lenzen. Bijvoorbeeld voor in beeldschermen, sensoren en led-lampen, waarin ze worden gebruikt om lichtstralen goed te richten.

Met 3D-printers is het goedkoper om die lenzen aan te passen aan specifieke eisen in bijzondere situaties. Denk aan led-lampen die kunstwerken met gerichte lichtstralen moeten verlichten. Of straatlantaarns die hun lichtstralen zó moeten richten dat ze niet een slaapkamer in schijnen, maar wel een parkeerplaats verlichten.

3D-printen van lenzen maakt het goedkoper en makkelijker om producten op maat te maken en om te experimenteren. Een dure, per lens afzonderlijke mal is niet meer nodig. Net zoals in andere industrieën zorgen 3D-printers ervoor dat prototypes gemaakt kunnen worden zonder al te grote investeringen.

Volgens Luxexcel is deze techniek ook op grotere schaal toe te passen. Al leert de ervaring in andere industrieën dat 3D-printen vooralsnog vooral toegevoegde waarde heeft bij productie op kleine schaal. Luxexcel kan zo’n 400 lenzen per uur produceren. Van de Vrie ziet ook toepassingen voor consumenten in de nabije toekomst.

Hij werkt samen met brillenfabrikanten, waaronder het Italiaanse Luxottica, bekend van merken als Ray-Ban. Technieken waarmee de ogen van personen ingescand worden voor precies op maat geprinte lenzen, komen dichterbij. Dat kan met de huidige technologieën nog niet omdat er nog net te veel oneffenheden zitten op het lensoppervlak. „Maar over twee à drie jaar waarschijnlijk wel”, zegt Van de Vrie. Aangezien brillenframes al langer (al dan niet op maat) geprint kunnen worden, komen dan ook volledig 3D-geprinte brillen in zicht.

Lens op een digitaal bestand

„We willen uiteindelijk een soort iTunes worden voor lenzen”, zegt Van de Vrie. In plaats van grote hoeveelheden ineens te kopen, kunnen klanten dan individuele lenzen online bestellen. Nu moeten bedrijven grote voorraden lenzen aanhouden. Via 3D-printers en een website met online aanbod van verschillende lenzen kunnen ze on demand op kleine schaal en op maat laten produceren en direct afrekenen. In plaats van voorraden lenzen en mallen, hoeft alleen een digitaal bestand te worden bewaard.

Het bedrijfje heeft naast Luxottica ook grote ondernemingen als klant, onder meer Philips, Siemens en cameramaker Olympus. Luxexcel toont in een presentatie ook plannen voor militaire toepassingen. „Daar mag ik nog niets over vertellen”, zegt Van de Vrie. Het leger gebruikt lenzen in bijvoorbeeld wapens, sensoren en kijkers.

Dit jaar verwacht het bedrijf een omzet van 1 miljoen euro, in 2016 moet dat al boven de 12 miljoen liggen. Van de Vrie: „Over een paar jaar zou een beursgang erin moeten zitten.” Er werken nu 25 mensen. Een overname door een groter bedrijf ligt niet voor de hand, omdat de toepassingen van de technologie in zoveel verschillende industrieën zitten. „Al zijn joint ventures zeker mogelijk.”

Andere locatie

Is Kruiningen wel de aangewezen plek voor het bedrijf? Daar heeft Luxexcel net een nieuwe fabriek geopend. „We denken wel na over een andere locatie voor ons hoofdkantoor”, zegt Van de Vrie. „Daarbij kijken we ook buiten Nederland.” Het is volgens hem lastig om geld aan te trekken in Nederland; in bijvoorbeeld de VS is dat makkelijker.

Maar eerst moet het natuurlijk nog wel even lukken om de technologie groot te maken. Wat er met 3D-printen gebeurt in andere industrieën geeft reden tot optimisme. De techniek is bezig om veel meer branches te transformeren. Het zorgt voor meer experimenten, andere materialen, andere productiemethodes en nieuwe manieren van geld verdienen. Dat het ergens al eeuwen hetzelfde gaat, hoeft dat zeker niet tegen te houden.