Ze zijn aan hun lot overgelaten

Criminoloog heeft forse kritiek op de sluiting van het Zandpad, het prostitutiegebied in Utrecht.

Een prostituee aan het Zandpad, kort voor de sluiting in juli 2013. „De gemeente had over een alternatief moeten nadenken”, zegt een hoogleraar van de universiteit Utrecht.
Een prostituee aan het Zandpad, kort voor de sluiting in juli 2013. „De gemeente had over een alternatief moeten nadenken”, zegt een hoogleraar van de universiteit Utrecht. Foto Robin Utrecht

Wie de bordelen sluit, sluit ook de ogen. Het is het oordeel – en de titel – van een rapport over het Utrechtse Zandpad, dat vandaag wordt gepresenteerd.

De conclusies zijn hard en duidelijk: honderden sekswerkers die niets te maken hebben gehad met mensenhandel, zijn slachtoffer geworden van overhaaste en ondoordachte beleidsbeslissingen van de gemeente Utrecht. De vrouwen die door de sluiting op straat kwamen te staan, zijn er bovendien fysiek, mentaal en financieel slechter aan toe dan voor de sluiting van de prostitutieboten.

Met de sluiting van het Zandpad in 2013 verloren zo’n 300 prostituees hun werkplek. Het instituut Ciroc deed op eigen initiatief onderzoek naar de gevolgen ervan. Dina Siegel, hoogleraar criminologie aan de Universiteit Utrecht, leidde het.

In een ‘uitgebreide gevalsstudie’ volgden de onderzoekers bijna twee jaar de gangen van 30 prostituees. Ze interviewden ook klanten, politieagenten, hulpverleners, advocaten, belangenorganisaties en ambtenaren van de gemeente. De gemeente heeft nog niet op het rapport gereageerd.

Jullie zijn erg kritisch over de gemeente. Waarom?

„De gemeente heeft onvoldoende nagedacht over de gevolgen van de sluiting. Na enkele signalen van mensenhandel zijn álle prostituees in korte tijd werkloos gemaakt. Dat is een disproportionele straf. De gemeente had over een alternatief moeten nadenken, zoals je bij een normaal bedrijf ook zou doen. De vrouwen zijn aan hun lot overgelaten.”

De gemeente zegt de vrouwen juist te willen beschermen tegen mensenhandel. Dat is toch goed?

„De bedoelingen waren ongetwijfeld goed, maar de uitvoering niet. De beslissing heeft een averechts effect. Veel vrouwen zijn in de illegaliteit terechtgekomen, waar ze kwetsbaarder zijn. Ze ontvangen de klanten thuis of in hotels en daar is geen bescherming. Het contact verloopt meestal via internet, dus ze weten niet met wie ze te maken hebben. Seksclubs of privéhuizen zijn wel legaal, maar niet aantrekkelijk. Vrouwen moeten vaak meer dan de helft van hun omzet afdragen en dus harder werken om genoeg over te houden.”

Wat had de gemeente moeten doen?

„Ze had veel beter met de prostituees moeten overleggen: hoe was de situatie voor hen? Welke tekenen van mensenhandel zagen zij? Het Zandpad was voor veel vrouwen een fijne en veilige werkplek. Er hingen camera’s en alarmknoppen, de prijzen werden onderling afgesproken, de HAP was in de buurt, de Huiskamer Aanloop Prostituees. Het lijkt alsof er gehandeld is uit een soort morele paniek.”

Hoe komt dat?

„Prostitutie heeft nog altijd een slecht imago en wordt geassocieerd met mensenhandel, uitbuiting en andere criminaliteit. Berichtgeving in de media en tv-programma’s zoals Jojanneke in de prostitutie dragen bij aan dat beeld. De werkelijkheid is anders. Op het Zandpad waren veel vrouwen zzp’er: ze werkten voor zichzelf. Daarbij heerst in Nederland momenteel een redelijk repressief beleid wat betreft prostitutie. In andere steden worden ook ramen gesloten.”

Volgens het rapport denken de prostituees dat de gemeente „alle hoeren weg wil hebben”. Er zou een villawijk in de buurt moeten komen.

„De gemeente ontkent dat, maar voor de vrouwen is het een logische gedachte. Velen van hen hebben nooit tekenen van mensenhandel gezien. De welwillendheid van de gemeente is ook wel moeilijk te geloven. Inmiddels is er al twee jaar geen plek voor legale prostitutie in Utrecht, terwijl er al meerdere initiatieven voor exploitatie zijn geweest. Die hebben het allemaal niet gered.”