Waarom negeerde kapitein tornado en zwom hij weg?

Collega’s op andere boten reageerden wel op slechte weer.

Reddingswerkers halen een van de weinige overlevenden uit het water.
Reddingswerkers halen een van de weinige overlevenden uit het water. Foto Reuters

Tegen de ‘draak die de wind draait’, Chinees voor tornado, was kapitein Zhang Shunwen (43) misschien niet opgewassen. Maar of hij alles heeft gedaan om de 457 passagiers en bemanningsleden van zijn schip de Oostelijke Ster te redden is de vraag. Naar 437 opvarenden – onder wie zijn vrouw, die in de bediening werkte – wordt nog gezocht door honderden duikers en reddingswerkers, al is de hoop dat zij de ramp hebben overleefd vervlogen.

Zhang stond maandagavond op de brug toen een tornado van één kilometer breed zijn 2.200 ton wegende schip omverblies. Hij sloeg geen alarm en zond geen noodsignaal uit. Terwijl de overwegend gepensioneerde passagiers hun hutten hadden opgezocht, waarin zij hoogstwaarschijnlijk zijn verdronken, greep hij een reddingsvest en ontsnapte via een raam in de stuurhut, samen met de chef-machinist, die ook op de brug stond.

Ze sprongen in het water, dreven kilometers af en wisten uiteindelijk de wal te bereiken en alarm te slaan, waardoor de politie drie uur na het incident werd geïnformeerd. Het duurde vervolgens nog zeven uur voor de hulpverlening op gang kwam. Het slechte weer, de afgelegen locatie op een stil stuk van de Yangtze en de afstand naar de stad Jianli werkten vertragend.

Kapitein Zhang is inmiddels „onder controle van de politie” geplaatst. Hij wordt ervan verdacht de Chinese maritieme wetten te hebben geschonden, omdat hij eerder dan zijn passagiers het schip verliet.

Zhang had zijn kapiteinsbrevet sinds 2008 en werkte daarvoor op vrachtschepen, maar niet als gezagvoerder. Zijn gepensioneerde vader was een van de tien oprichters van het verlieslatende bedrijf dat eigenaar is van de Oostelijke Ster en nog zes andere cruiseschepen, waarvan er een gespecialiseerd is in het vervoer van buitenlanders. Zhang kreeg in 2014 een pluim van de media omdat hij een passagier die een hartaanval had gekregen tijdig aan wal wist te krijgen.

Daarmee is de vraag niet beantwoord waarom hij ondanks het slechte weer, de mist en de regen die de radar hinderde, bleef doorvaren en niet een haven opzocht. Kapiteins van andere schepen op dat stuk van de Yangtze, de langste en breedste rivier van China, reageerden wel op het steeds slechter wordende weer.

Volgens scheepvaartanalisten in Hongkong waren er mogelijk economische argumenten om door te blijven varen. De concurrentie tussen de rederijen op de Yangtze is moordend. Volgens een rapport uit 2013 van het Maritieme Bureau van Nanjing, de vertrekhaven van de Oostelijke Ster, hebben zes op de tien cruiseschepen op de Yangtze door geldgebrek technische of veiligheidsproblemen. Schepen als de Oostelijke Ster blijken ook niet bestand tegen heel sterke winden. Passagiers worden als regel niet geïnformeerd over veiligheidsmaatregelen en de bemanning weet vaak niet hoe ze moet handelen in geval van nood, zo bleek uit het onderzoek.

Voor buitenlandse toeristen – een tocht op de Yangtze naar de Drieklovendam is populair – zijn er speciale schepen. Maar voor binnenlandse toeristen, vooral gepensioneerden, zijn er „goedkope” schepen als de Oostelijke Ster. Een cruise van 18 dagen van Nanjing naar Chongqing voor haar ouders kostte de Shanghaise accountant He Ye maar 750 euro, inclusief de terugreis per vliegtuig.

Strak, bleek en met diepe wallen onder haar ogen staat zij bij het gebouw op het Volksplein waar de partijtop van Shanghai kantoor houdt. Net als honderden andere familieleden van de opvarenden zoekt ze meer nieuws over hun lot. „Waarom kon de kapitein wel wegkomen en mijn ouders niet? Hij is verantwoordelijk, maar ik voel me zo schuldig omdat ik hun deze reis cadeau heb gegeven. Mijn moeder was er heel blij mee, mijn vader vond het veel te duur”, zegt zij met betraand gezicht.