Verpleegster achter de loopgraven van WO I

Kent verfilmde de memoires van Vera Brittain, verpleegster in de Eerste Wereldoorlog, in ‘Testament of Youth’, volgende week in de bioscoop.

Kit Harington en Alicia Vikander als Roland Leighton en Vera Brittain in ‘Testament of Youth’
Kit Harington en Alicia Vikander als Roland Leighton en Vera Brittain in ‘Testament of Youth’

Doden en gewonden liggen op stretchers in een modderig veld. Naarmate de camera hoger gaat, worden het er steeds meer, tot eindeloos lijkende rijen brancards het bioscoopdoek tot aan de horizon vullen.

Dit shot uit Testament of Youth, dat zich afspeelt tijdens de Eerste Wereldoorlog, laat in één oogopslag de zinloze vernietiging zien van al die jonge mannen die hun leven gaven voor hun vaderland. Ook maakt het de hopeloze onmacht voelbaar van de jonge verpleegster Vera Brittain, op wier gelijknamige memoires Testament of Youth is gebaseerd. Te midden van zoveel slachtoffers is zij slechts een nietig stipje dat maar een heel klein aantal van hen kan verzorgen.

Regisseur James Kent lacht als ik de scène beschrijf en voordat ik mijn vraag af kan maken, beantwoordt hij hem al. „Ja, dat is mijn Gone With the Wind-moment. De langzame camerabeweging omhoog verwijst heel bewust naar de ‘Burning of Atlanta’-sequentie uit de klassieker over de Amerikaanse Burgeroorlog. Waarom niet? Ik had één episch moment nodig waarin Vera getuige is van de omvang van de slachting. Het maakt ook meteen duidelijk waarom zij na de oorlog met gezag kan spreken over deze massavernietiging en verklaart haar oproep tot pacifisme aan het eind van de oorlog.

„Ze werkte in een groot hospitaal vlakbij Étaples dat vol zwaargewonden lag, deels door mosterdgasaanvallen. Vanuit Étaples waren er spoorverbindingen van en naar het Westfront. In 1917 bevonden zich zo’n 100.000 gewonden in de zestien ziekenhuizen rond Étaples. Vooral door de Derde Slag om Ieper waren de verliezen aan beide zijden enorm, zoals duidelijk wordt uit dat eerste shot.”

Testament of Youth is gebaseerd op de memoires van Vera Brittain, die verschenen in 1933 en meteen succesvol waren. Virginia Woolf bleef bijvoorbeeld de hele nacht op om ze in één ruk uit te lezen en de eerste oplage raakte op de dag van publicatie uitverkocht. De heruitgave in de jaren zeventig, vrijwel gelijktijdig met een BBC-televisieserie uit 1979, zorgde ervoor dat Testament of Youth inmiddels de status van een klassiek boek heeft over de zinloosheid van WO I. Zoals zoveel terugblikken op deze oorlog, beschrijft het hoe patriottisme en optimisme over de spoedige afloop van de oorlog langzaam omsloegen in het tegendeel.

Testament of Youth laat zien hoe de oorlog de levens van Vera, haar broer Edward, haar aanbidder Victor en haar verloofde Roland voorgoed verandert. Brittain is in 1914 een van de weinige vrouwen die studeert aan Oxford, een eigengereid buitenbeentje dat liever gedichten schrijft dan te trouwen. Als de oorlog uitbreekt, meldt ze zich vrijwillig als verpleegster: „Ik moet iets doen.” De scène waarin ze voor het eerst een gewonde wast, is een van de favorieten van Kent: „Ik houd van die scène omdat hij zo fysiek en tactiel is. De soldaat komt net terug uit de loopgraven, zit onder de modder en stinkt enorm. Ook is hij naakt. Vera komt uit een beschermd middenklassemilieu, ze heeft nog nooit een naakte man gezien. Met haar verloofde Roland hield ze alleen handjes vast en wisselde ze zedige kusjes uit.”

Kent maakte zijn film in 2014, het jaar waarin het begin van de Eerste Wereldoorlog precies een eeuw geleden was en massaal werd herdacht. In contrast met veel andere WOI-films laat hij weinig loopgraven en gevechtsscènes zien. „Dat is omdat zij niet aan het front zat, maar in het ziekenhuis werkte. En we wilden alles vanuit haar gezichtspunt laten zien, het slagveld vormt slechts het decor. Haar blik, gekleurd door voortdurende angst over het lot van Roland, Edward en Victor, staat centraal. Bovendien had ik geen geld om veel oorlogsscènes te filmen. Maar waarom zou je die ook maken als de film over haar ervaringen gaat? Ik was meer geïnteresseerd in het afschuwelijke lot van de gewonden dan de doden. Er vielen veel doden, 900.000 Britten, maar nog veel meer gewonden. Miljoenen mannen verloren ledematen, werden blind of raakten anderszins beschadigd. We hebben veel historisch onderzoek gedaan, waarbij we naar afschuwelijke foto’s keken, en hadden een medisch consulent op de set. Bij het maken van een kostuumfilm is het namelijk heel irritant als iemand zegt: ‘dit klopt niet’. Dat ondermijnt het vertrouwen in de hele film. Een niet kloppend detail kan tot gevolg hebben dat de toeschouwer je film niet meer vertrouwt. Ik wil mensen het gevoel geven dat wat ze zien waarachtig is. Omdat ik uit de documentairewereld kom, geschiedenis studeerde en journalist was, wil ik mijn publiek niet misleiden.”