Overlever die zijn imperium bouwde op arme landen en miljarden

Vertrekkend FIFA-voorzitter

Directeur horlogemaker bleek een talentvol sportbestuurder, die van de FIFA geldmachine maakte.

Sepp Blatter heeft de FIFA verlost van het grootste obstakel op weg naar herstel van publiek vertrouwen in de voetbalbond: zichzelf. Hij treedt terug, na bijna 17 jaar aan het hoofd te hebben gestaan van de federatie. Een organisatie die tijdens zijn regeertermijn een periode van grote expansie meemaakte, maar door aanhoudende schandalen ook in een diepe crisis belandde.

Blatter (Visp, 1936) is afgestudeerd econoom, was amateurvoetballer, pr-chef van de plaatselijke VVV in zijn kanton Wallis en secretaris-generaal van de Zwitserse ijshockeybond. Maar pas als directeur ‘Sport Tijdmeting’ van horlogemerk Longines schurkte hij voor het eerst aan tegen de ontluikende wereld van de sportcommercie. Hij bleek zeer talentvol.

In de marges van twee Olympische Spelen in de jaren zeventig kwam hij in contact met leeftijdsgenoot Horst Dassler, de zoon van Adidas-oprichter Adolf die gezien wordt als de man die voor het eerste het commerciële belang inzag van bewerking en begunstiging van sportbestuurders.

Blatter begon in 1975 als twaalfde medewerker van de FIFA aan zijn carrière als voetbalbestuurder en klom als vertrouweling van voorzitter João Havelange op naar het op één na hoogste ambt van secretaris-generaal. „In die rol excelleerde hij”, zei UEFA-voorzitter Michel Platini vorige week nog.

Maar ook als voorzitter van de FIFA – wat hij in 1998 werd na een zeer omstreden verkiezing – excelleerde hij. Vooral als overlever en verkondiger van de boodschap van de ‘voetbalfamilie’ die de hele wereld omvat. Meer nog dan leermeesters Havelange en Dassler konden bevroeden, werd de voetbalindustrie in het nieuwe millennium een geldmachine waarin niet miljoenen maar miljarden omgingen. „Je hebt een monster gecreëerd”, zou Havelange zijn opvolger Blatter hebben gezegd. De inkomsten uit het WK 2014 tellen op tot 3,4 miljard euro, voor het grootste deel dankzij de verkoop van tv- en marketingrechten.

Maar het ondoorzichtige en ongereguleerde systeem bood ook ruimte aan corrupte netwerken van marketeers en bestuurders. Na het faillissement van ISL begin deze eeuw, ooit door Dassler opgericht om televisierechten voor de FIFA te vermarkten, bleek dat jarenlang smeergeld was betaald aan onder meer Havelange. Een blauwdruk voor de corruptie die sinds 1991 woekert in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika, zoals bleek uit een FBI-onderzoek.

De arrestaties van FIFA-officials, vorige week, leidden de val van Blatter in. Want via FIFA’s democratische instituut, het congres waarin alle 209 aangesloten bonden even zwaar tellen, bleek hij niet weg te krijgen. Met zijn oog voor minder bedeelde naties consolideerde hij zijn machtsbasis.

Maar in grote delen van de westerse wereld werd hij symbool voor verrotte praktijken. Blatters nalatenschap is een kapitaalkrachtige wereldvoetbalbond, maar de belofte dat hij zijn opvolger „een robuuste FIFA” zal doorgeven, kan hij niet nakomen.