Na zeventien jaar totaal onverwacht: Exit Blatter

Vorige week werd hij nog met 133 van de 209 stemmen herkozen. Gisteravond kondigde hij zijn vertrek aan. Werd het Sepp Blatter toch te heet onder de voeten? Hij heeft ineens grote hervormingsplannen voor zijn laatste maanden.

Sepp Blatter, president van de wereldvoetbalorganisatie FIFA, kondigde gisteren zijn vertrek aan. Hier staat hij op een foto uit 2006. Foto Lluis Gene/AFP
Sepp Blatter, president van de wereldvoetbalorganisatie FIFA, kondigde gisteren zijn vertrek aan. Hier staat hij op een foto uit 2006. Foto Lluis Gene/AFP

Sepp Blatter (79) heeft de FIFA gisteravond verlost van het grootste obstakel op weg naar herstel van publiek vertrouwen in de voetbalbond: zichzelf.

Blatter treedt terug, na bijna zeventien jaar aan het hoofd te hebben gestaan van de wereldvoetbalbond. Een organisatie die tijdens zijn regeertermijn een periode van ongekende expansie meemaakte dankzij de enorme groei van commerciële belangen in de sport. Maar in recente jaren is de FIFA, onder Blatter, door aanhoudende corruptieschandalen in een diepe crisis beland.

In een ingelaste persconferentie, vijf dagen na zijn herverkiezing als FIFA-voorzitter, kondigde Blatter gisteren geheel onverwacht zijn vertrek aan. Hij heeft het FIFA-bestuur (het uitvoerend comité genoemd) opgedragen een buitengewoon congres uit te schrijven, waar een nieuwe voorzitter gekozen moet worden. En voor het eerst in zeventien jaar zal Blatter niet verkiesbaar zijn.

Waarom, waarom, waarom, waarom?

Was het een vlaag van reflectie, waarbij hij heeft ingezien dat met zijn beschadigde imago de verdeeldheid van binnen en wantrouwen van buiten de FIFA slechts kon groeien? Waren het de inspanningen van de Amerikaanse justitie waardoor het hem te heet onder de voeten werd?

Een combinatie van beiden is waarschijnlijk. Hoe dan ook, de FIFA komt zonder Blatter in rustiger vaarwater. Hij is te besmet.

Maar te stellen dat zijn positie onhoudbaar was geworden, gaat voorbij aan het gegeven dat de FIFA geen organisatie is waarbij schade, schande en publieke druk een doorslaggevende rol spelen. Alleen al het forse mandaat dat hij kreeg van 133 van de 209 stemgerechtigde landen toont zijn populariteit bij voetbalbestuurders in grote delen van de wereld waar zijn FIFA via de verspreiding van het voetbal machtig werd.

De FBI kwam steeds dichterbij

Alles wijst erop dat de druk van Amerikaanse opsporingsautoriteiten hem tot inkeer gebracht heeft. Niet per se direct, in de zin van acute vrees voor arrestatie. Wel dat hij verdere agitatie wil voorkomen; zeker na de steeds groter wordende publieke verontwaardiging en aantoonbare misstanden van FIFA-bestuursleden om hem heen.

Gisteravond, een uur na Blatters aankondiging, bracht de Amerikaanse tv-zender ABC News op gezag van bronnen rond het FBI-onderzoek dat de FBI ook dicht op Blatters huid zit. De Zwitser zal de inschatting of hij serieus gevaar loopt al eerder hebben gemaakt.

Maar de vastberadenheid waarmee de Amerikanen hun tanden hebben gezet in zijn organisatie zal hem vorige week onplezierig hebben verrast.

Verschillende intimi van Blatter werden opgepakt – mannen die mogelijk over belastende informatie beschikken. Het FBI-onderzoek naar corruptie rond marketing en televisierechten bij een netwerk van FIFA-officials en sportmarketeers in Noord-, Zuid- en Midden-Amerika kwam steeds dichterbij. Met als voorlopig dieptepunt, althans voor het FIFA-bestuur van Blatter, het nieuws dat via The New York Times naar buiten werd gebracht: secretaris-generaal van de FIFA Jérôme Valcke, geen verdachte, zou degene zijn die 10 miljoen dollar heeft overgemaakt aan de van corruptie verdachte Caraïbische voetbalbestuurder Jack Warner. De FBI vermoedt dat het om steekpenningen gaat namens WK 2010-organisator Zuid-Afrika. De FIFA zegt dat het om ontwikkelingshulp aan „de Afrikaanse diaspora in de Caraïben” gaat. En Valcke zou er niet bij betrokken zijn. Valcke was als secretaris-generaal van de FIFA de rechterhand van Blatter.

De FBI drukte vorige week hard door met arrestatie van zeven FIFA-officials in Zürich, daags voor het congres. De golf van verontwaardiging beukte tegen de boot die de FIFA is – Blatters favoriete metafoor – maar de kapitein bleef overeind. „Let’s go FIFA!”, jubelde hij vrijdag nog bij het slot van het congres waar hij werd herkozen. Alsof het enorme leger critici gek geworden was en hij wel degelijk de meest aangewezen bestuurder was om zijn zoveelste belofte voor rustiger vaarwater nu echt te vervullen. Hij weerstond alle publiekelijk geuite oproepen, van UEFA-voorzitter Michel Platini tot de Britse premier David Cameron, om op te stappen. Tot gisteren.

En hij wil, jawel, hervormen

Blatter zal zijn laatste maanden aan het hoofd van de wereldvoetbalbond inzetten om ‘verregaande’ hervormingen door te voeren. „We werken al jaren hard aan de invoering van bestuurlijke hervormingen (...) voor mij staat vast dat ze niet voldoende zijn”, aldus Blatter. Hij sprak over maximering van het aantal termijnen voor een voorzitter en een inkrimping van het aantal leden van het uitvoerende comité (nu 24).

Ook nieuw: de integriteitstoetsen voor aankomende FIFA-bestuurders moeten centraal plaatsvinden en niet langer meer worden overgelaten aan de confederaties (de overkoepelende voetbalbonden van werelddelen), zo beloofde hij gisteren. „Ik heb al eerder voor deze veranderingen gestreden en zoals iedereen weet zijn mijn pogingen stukgelopen. Ditmaal zal ik slagen.”

In een speech vlak voor zijn herverkiezing afgelopen vrijdag smeekte Blatter nog bijna om onder zijn geliefde voetbalbestuurders van over de hele wereld te mogen blijven, om voor zijn opvolger over vier jaar „een robuuste FIFA” achter te kunnen laten. Vijf dagen later moet de wereldvoetbalbond op zoek naar die opvolger, één die zeker geen robuuste FIFA erft van de man van wie verondersteld werd dat hij president voor het leven zou zijn. Het is hard gegaan.