‘Massale executies door leger Nigeria in strijd tegen Boko Haram’

Het Nigeriaanse leger patrouilleert in de Noord-Nigeriaanse provincie Borno. Foto EPA / Henry Ikechukwu

Amnesty International stelt Muhammadu Buhari, de nieuwe president van Nigeria, voor een heikel dilemma. In een vanmiddag verschenen rapport zegt de mensenrechtenorganisatie dat het leger op grote schaal oorlogsmisdaden heeft gepleegd en mensenrechten schendt in de oorlog met de terreurgroep Boko Haram.

De vraag waar Buhari nu voor staat: moet hij negen commandanten laten vervolgen, onder wie de twee hoogste militairen en hun voorgangers? Zij worden in het rapport bij naam genoemd. Moet de nieuwe president, zelf een ex-generaal, schoon schip maken binnen het leger, juist nu hij vrijdag bij zijn beëdiging beloofde de “dwaze en goddeloze” terreurgroep uit te roeien?

Sinds het oplaaien van de oorlog met Boko Haram in 2009 zijn in het noordoosten van Nigeria 17.000 mensen gedood, vooral burgerslachtoffers door toedoen van Boko Haram. Ruim een miljoen mensen zijn op de vlucht. Gisteren vielen nog tientallen doden bij een bomaanslag op een markt in de noordelijke stad Maiduguri.

Slechte reputatie leger nu bevestigd

In de terreurstrijd bouwde het door corruptie ondergraven leger ook een slechte reputatie op. Beschuldigingen over ernstige misdragingen doen de ronde. Vandaag legt Amnesty een heel gedetailleerd onderzoeksrapport op tafel, met ontluisterende feiten. Volgens Amnesty werden sinds 2009 zeker 20.000 mensen, vooral mannen en jongens, opgepakt door het leger. Honderden, zo niet duizenden Nigerianen zijn spoorloos verdwenen. Niemand die het zeker weet.

Sinds februari 2012 werden ruim 1.200 mensen standrechtelijk geëxecuteerd. Sinds maart 2011 stierven ruim 7.000 mannen en jongens in militaire gevangenschap, omdat ze niets te eten kregen of stikten in hun overvolle barakken waarin soms desinfecterende chemicaliën werden gespoten, omdat ze werden gefolterd en geen medische hulp kregen.

Voor het onderzoek, grotendeels afgerond voordat het leger in maart aan een tegenoffensief begon, heeft Amnesty honderden officiële documenten gelezen, sommige gelekt, en ruim 400 gesprekken gevoerd met slachtoffers, familieleden, ooggetuigen, journalisten en advocaten. Acht anonieme militaire bronnen vertelden over de schendingen. Hun namen heeft de organisatie vertrouwelijk doorgegeven aan het Internationaal Strafhof.

Beschuldigingen zouden nooit zijn onderzocht

Amnesty zegt tientallen keren in contact te zijn geweest met de autoriteiten, maar dat er nooit serieus intern onderzoek werd gedaan naar de beschuldigingen. Dat bracht Amnesty er mede toe haar bevindingen naar buiten te brengen en vijf generaals bij naam te noemen die in haar ogen als operationele commandanten verantwoordelijkheid dragen voor oorlogsmisdaden, foltering en verdwijningen, begaan door hun manschappen.

Amnesty wil strafrechtelijke vervolging, door Nigeria of door het Strafhof. Ook de hoogste militaire leiding mag niet worden ontzien. Het gaat om luchtmaarschalk Alex Badeh, luitenant-generaal Kenneth Minimah en hun directe voorgangers in die functies. „Zij wisten” van de misdaden of „hadden beter moeten weten” die zijn begaan en ze hadden stappen moeten zetten om ze te beëindigen, schrijft Amnesty.

Dat verwijt brengt de pas aangetreden Buhari in een lastig parket. Zaterdag kreeg een delegatie van het Internationale Rode Kruis een boodschap namens luitenant-generaal Minimah: het Nigeriaanse leger voelt zich geroepen de mensenrechten te bewaken.

    • Wim Brummelman