Opinie

Geen geld voor een borstamputatie

De huisartsenpraktijk van Chantal van het Zandt ligt in de Rotterdamse wijk Prinsenland. Twee maanden geleden liet ze me zien hoe zorgverzekeraar Achmea met zijn controlezucht haar praktijk in bezit had genomen. Tien minuten de tijd voor een uitzaaiing en dreiging van verplichte inzage in de medische dossiers. Vandaag ben ik weer in haar spreekkamer. Het onderwerp: hoe haar patiënten zwoegen onder het eigen risico.

Van het Zandt heeft vierduizend patiënten, voornamelijk uit de buurt, voornamelijk hoogopgeleid. De grootste groep is tussen de 45 en 60 jaar, een kwetsbare fase. „Ze worden ouder”, zegt ze, „en dat is moeilijk te verhapstukken.” Ze kunnen niet ziek zijn, want ze hebben een gezin te onderhouden, een hypotheek af te lossen, een bedrijfje te runnen.

De vrouwen zijn goed gekapt en goed gekleed. Ze glimlachen als ze de spreekkamer binnengaan, maar niet zelden blijken ze werkloos te zijn of hun bedrijf is failliet gegaan. Ze houden een klein baantje over, maar verdienen te veel om in aanmerking te komen voor een zorgtoeslag. En te weinig om hun eigen bijdrage (minimaal 375 euro, maximaal 875 euro) te betalen.

Zoals de vrouw van begin vijftig, met de knobbel in haar borst. Van het Zandt adviseerde haar meteen een afspraak te maken met de chirurg, maar de vrouw wilde wachten. „Over vier maanden word ik opgeroepen voor het bevolkingsonderzoek”, zei ze. „Dan is het gratis.” Anders zou ze de onderzoeken en eventuele operatie zelf moeten betalen.

De tumor bleek kwaadaardig te zijn, maar was nog niet uitgezaaid. „Redelijk”, antwoordt ze op de vraag hoe ze het maakt. Ze heeft inmiddels de operatie achter de rug.

„Het zorgverzekeringssysteem is niet langer solidair, terwijl het zich wel op solidariteit beroept”, zegt de huisarts. Ze vertelt over de alleenstaande moeder met de botvergroeiing in haar voet. Fulltime werknemer bij een schoonmaakbedrijf. Ze zal eerst haar premieschuld van vorig jaar moeten afbetalen, voordat ze voor een orthopedische operatie kan gaan sparen. Die valt deels binnen het eigen risico.

Wie zes maanden zijn premie niet betaalt, wordt doorverwezen naar het Zorginstituut Nederland, koosnaam voor een meedogenloze deurwaarder die bovenop de schuld een boete van 30 procent legt. Op de website staat een geruststellend vooruitzicht: „Na uw dood vervallen al uw schulden.”

Zo ging het dus met de vrouw die met een blaasontsteking bij Chantal van het Zandt kwam. Ze reageerde niet op de antibiotica. Toen de huisarts een vervolgonderzoek in het laboratorium voorstelde, had de vrouw daar geen geld voor. Negen maanden lang spaarde ze voor haar eigen bijdrage, maar toen ze bij de uroloog kwam, was het te laat. De kanker had zich al in de lever uitgezaaid. Iets meer dan een half jaar later was ze dood.

Zelfs de zorgverzekeraars, die tot nu toe zonder morren het beleid van de minister hebben uitgevoerd, verzetten zich sinds vorige maand tegen een verdere verhoging van het eigen risico. „Vanwege solidariteit en toegankelijkheid”, schrijft Zorgverzekeraars Nederland in een actieplan. Ze zien het aantal wanbetalers toenemen. „Patiënten uit de middenklasse hebben nog lang de schone schijn opgehouden”, zegt de woordvoerder. „Dat lukt ze nu niet meer.”