FBI pakt FIFA-corruptie aan als maffia

Amerikanen zijn trots dat zij FIFA wél aanpakken. Ze rollen corruptienetwerken op door van laag naar hoog te werken.

Sepp Blatter gisteren tijdens een persconferentie in Zürich. Vrijdag werd hij herverkozen als voorzitter, gisteren kondigde hij onverwachts zijn aftreden aan.
Sepp Blatter gisteren tijdens een persconferentie in Zürich. Vrijdag werd hij herverkozen als voorzitter, gisteren kondigde hij onverwachts zijn aftreden aan. Foto’s VALERIANO DI DOMENICO / AFP

De Verenigde Staten zijn geen voetballand. Maar het was de Amerikaanse FBI die een week geleden de strijd aanbond met de machtige FIFA, en uiteindelijk de val inzette van voorzitter Sepp Blatter. Dit besef maakte gisteren, nadat Blatter zijn vertrek had aangekondigd, een golf van patriottisme los in de VS. „Beste wereld, graag gedaan. Getekend, Amerika”, schreef sportjournalist Jeremy Crabtree op Twitter. The Daily Beast-journalist Justin Miller: „Amerika. Redt Europa van Europa sinds 1917.”

De interventie van de FBI in het corruptieschandaal bij de FIFA heeft duidelijk gemaakt dat Amerika „de sport-politieman van de wereld is”, schreef journalist Will Leitch maandag in New York Magazine. De VS hoefden alleen maar even belangstelling te krijgen voor voetbal om een einde te maken aan jarenlange wantoestanden bij de FIFA, schreef hij. „De openlijke acceptatie van corruptie staat haaks op het Amerikaanse idee van sport. Hoe lelijk en commercieel onze sporten ook zijn, Amerikanen blijven geobsedeerd door de illusie van eerlijk spel.”

De wereld als onderzoeksterrein

Het onderzoek van de FBI tegen de FIFA, zegt advocaat James Weinstein, lijkt op het jarenlange onderzoek van anti-dopingautoriteit Usada tegen sporters als Marion Jones, Lance Armstrong en Floyd Landis. „Ook daar werkte de overheid geduldig naar een climax toe. Corruptie in de sport loopt altijd via internationale netwerken, en onderzoek is ingewikkeld. De Amerikaanse overheid schrikt daar, in tegenstelling tot andere landen, niet voor terug. Ze beschouwen de rest van de wereld ook als hun onderzoeksterrein.”

Weinstein werkte tot enkele jaren geleden op het Openbaar Ministerie van Miami, dat het gedrag van de FIFA op Amerikaanse bodem onderzocht. Concacaf, de regionale tak van de FIFA, is in Miami gevestigd. Vier jaar geleden, zegt hij, kreeg de FBI lucht van mogelijk financieel wangedrag. Het begon met een heel ander onderzoek, naar Russisch zwart geld. Maar al snel kreeg de FBI interesse voor de FIFA. „De verhalen gingen al veel langer, maar de voetbalwereld is gesloten. Veel mensen hebben voordeel van het systeem, en klagen niet. Het was wachten op een directe aanleiding.”

Die aanleiding kwam in 2011, toen de broers Daryan en Daryll Warner, zoons van toenmalig vicevoorzitter Jack Warner, contant geld begonnen te storten op Amerikaanse bankrekeningen. Weinstein: „Het ging vaak om kleine bedragen, niet boven de 10.000 dollar, om geen argwaan te wekken.” In totaal werd, volgens de FBI, zo’n 600.000 dollar gestort in Miami, Las Vegas en New York.

Vanaf toen had de FBI een zaak. De mogelijke corruptie had het Amerikaanse bankenstelsel bereikt. Dat betekent dat rechercheurs vergaande bevoegdheden kregen om de FIFA te onderzoeken. Een wet uit 1970, de RICO Act, maakt het mogelijk over de grens diepgravend onderzoek te doen.

RICO is een effectief middel om ingewikkelde financiële constructies met vertakkingen in meerdere landen te ontrafelen. Rudy Giuliani gebruikte de wet in de jaren tachtig om de maffia van New York te ontmantelen. De kritiek in het buitenland dat de VS met RICO de hele wereld tot hun achtertuin maken, neemt de Amerikaanse justitie voor lief, zegt Weinstein.

Microfoontje in een sleutelbos

Eén van de onderzoeksmethoden was het afluisteren van de top van de FIFA. Chuck Blazer, voormalig secretaris-generaal van Concacaf, werd beschuldigd van het wegsluizen van miljoenen dollars. Hij bekende schuld, en werkte samen met de FBI. Via een microfoontje in zijn sleutelbos kon de dienst meeluisteren in de FIFA-top.

Een ambitieuze aanklager in New York, Loretta Lynch, werd in 2011 de leider van het onderzoek. Lynch is gespecialiseerd in het blootleggen van netwerken. Zij richtte zich onder meer op drugssyndicaten. Vorig jaar werd de Afro-Amerikaanse domineesdochter door president Obama gevraagd zijn minister van Justitie te worden.

Die benoeming liet een half jaar op zich wachten door tegenwerking in het Congres. Lynch gebruikte die tijd om het FIFA-onderzoek af te ronden. De climax vond vorige week plaats, met invallen in een hotel in Zürich en in het Concacaf-kantoor in Miami.

De 14 aangehouden medewerkers hebben 47 aanklachten te horen gekregen, waaronder witwassen en omkoping. Eenmaal berecht in de VS kunnen ze tot twintig jaar celstraf krijgen. Loretta Lynch, inmiddels minister, zei vorige week: „Ze moesten de regels gehoorzamen die het voetbal eerlijk moeten houden. In plaats daarvan hebben ze het gecorrumpeerd voor hun eigen belang, en zichzelf verrijkt.”

Volgens Amerikaanse media onderzoekt de FBI inmiddels ook Blatter zelf. Een bron die betrokken is bij dat onderzoek zegt in The Huffington Post dat het zo werkt in dit soort onderzoeken: van laag naar hoog. Ook dat is afgekeken van de aanpak van de maffia in de jaren tachtig. „Nu mensen hun hachje willen redden, ontstaat er waarschijnlijk een race wie het eerst gaat praten over Blatter.”

Internationaal klinkt veel lof voor het wereldwijde Amerikaanse onderzoek. Alleen de Russische president Poetin noemde het „een nieuwe poging van de Verenigde Staten om de eigen jurisdictie uit te breiden naar andere landen”.

Voor de rest gebeurde wat komiek John Oliver voorspelde in zijn tv-programma Last Week Tonight: als de FBI de val kan inzetten van FIFA-voorzitter Blatter, zal „de hele wereld weer van Amerika houden”.