‘Eén op de vijf Nederlanders maakt in zijn of haar leven een depressie door’

Dat stond in nrc.next

illustratie Jet Peters
illustratie Jet Peters

De aanleiding

Volgens de Verenigde Naties zijn wij Nederlanders een van de meest gelukkige volkjes ter wereld. Maar dat maakt ons natuurlijk niet immuun voor psychische aandoeningen. In tegendeel, getuige de eerste zin van een stuk (‘Praten werkt vaak beter dan een pil’) van wetenschapsredacteur Ellen de Bruin in nrc.next vorige week over een nieuw onderzoek naar de behandeling van depressies: „Eén op de vijf Nederlanders maakt in zijn of haar leven een depressie door.”

Waar is het op gebaseerd?

De Bruin schreef haar stuk na een oratie van Claudi Bockting, hoogleraar klinische psychologie aan de Universiteit Utrecht. Zij laat weten dat ze verwees naar de resultaten uit een herhaalde bevolkingsstudie naar de geestelijke gezondheid van Nederland: Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study, ofwel NEMESIS 1 en 2. Dat is een onderzoek van het Trimbos Instituut, een landelijk kennisinstituut voor geestelijke gezondheidszorg. Het loopt nog, maar de eerste resultaten zijn in 2010 gepubliceerd en dat is waar Bockting zich op baseert.

En, klopt het?

Uit het onderzoek blijkt inderdaad dat 18,7 procent van de Nederlanders eens in zijn of haar leven te maken krijgt met een depressieve stoornis. Dat is (bijna) één op de vijf. Het onderzoek heeft goed te controleren methoden gebruikt, waaruit blijkt dat het gedegen in elkaar zit. Bovendien gebruiken het RIVM en het SCP het onderzoek ook.

Even snel de technische kant van het verhaal: NEMESIS-2 is een langlopende studie die bestaat uit drie metingen onder een volgens het CBS representatieve groep van 6.646 volwassenen (18-64). Die mensen werden en worden één-op-één geïnterviewd door middel van een methode die is ontwikkeld door de Wereldgezondheidsorganisatie.

Maar wat is dan precies een depressie? Voor het onderzoek hanteerde Trimbos een checklist van symptomen. Wie „gedurende ten minste twee weken bijna elke dag, het grootste deel van de dag een neerslachtige stemming heeft”, en/of „een duidelijk verlies aan interesse in alle of bijna alle activiteiten gedurende het grootste deel van de dag, bijna elke dag”, heeft waarschijnlijk een depressieve stoornis. Mits er nog enkele andere symptomen bijkomen, zoals eetproblemen, slaapgebrek of juist te veel slapen, geagiteerd zijn en rusteloos of juist geremd, vermoeidheid en verlies aan energie, gevoelens van waardeloosheid of overmatige schuldgevoelens, concentratieproblemen, vertraagd denken en besluiteloosheid, en of terugkerende gedachten aan de dood of aan zelfdoding. Bij in totaal vijf gelijktijdige symptomen spreekt men van een depressieve stoornis. En daar voldoet 18,7 procent van de Nederlanders eens in zijn of haar leven aan.

Nederland schaart zich met deze percentages in een rijtje met landen als Afghanistan, Syrië, Iran, Libië, Rwanda, Eritrea, en zo nog een paar landen waar conflicten, honger of HIV veel voorkomen. De landen om ons heen komen niet in die lijsten voor. Wat Nederland zo hoog doet, dat is nog niet duidelijk, maar een van de verklaringen is dat in Nederland simpelweg veel beter wordt gemeten dan in de ons omringende landen.

Wel is er wat bekend over risicogroepen. In 2013 zei Ron de Graaf van Trimbos, een van de auteurs van NEMESIS-2, tegen de NOS: „Wat je ziet is dat mensen met een laag inkomen en lage opleiding meer risico lopen, net als mensen die geen partner hebben of juist hun partner verliezen.” Dat pakt vooral slecht uit als iemand al een kwetsbaarheid in zich heeft, zegt De Graaf. „Bijvoorbeeld iets dat men vroeger heeft meegemaakt. Als iemand dan ook een partner verliest, dan kan dat precies de druppel zijn waardoor mensen een psychische aandoening krijgen.”

Conclusie

In nrc.next schreven wij dat één op de vijf Nederlanders eens in z’n leven te kampen heeft met een depressieve stoornis. Er is door het Trimbos instituut een zeer gedegen studie gedaan naar dit onderwerp, waaruit blijkt dat de stelling waar is.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt