De ‘terminator’ moet Malaysia Airlines kopje kleiner maken

Malaysia Airlines is volgens

de nieuwe topman Christoph Müller technisch failliet. Met zijn beproefde schoktactiek probeert de Duitsers de verliezen zo snel mogelijk te stoppen.

In 2009 begon Müller bij het Aer Lingus, dat toen 100 miljoen euro verlies per jaar draaide. Toen hij naar Maleisië vertrok maakte Aer Lingus 72 miljoen euro winst.
In 2009 begon Müller bij het Aer Lingus, dat toen 100 miljoen euro verlies per jaar draaide. Toen hij naar Maleisië vertrok maakte Aer Lingus 72 miljoen euro winst. Foto MANAN VATSYAYANA / AFP

Het moet de Maleisische trots een beetje krenken: er is een Duitse crisismanager nodig om luchtvaartmaatschappij Malaysia Airlines overeind te houden. En die Duitser, met de bijnaam Terminator, gaat niet omfloerst te werk, bleek maandag op zijn eerste persconferentie.

Malaysia Airlines is technisch failliet, stelde topman Christoph Müller op on-Aziatisch boude wijze. Daarmee erkende hij dat het nog slechter gaat met Malaysia Airlines dan gedacht. Als eigenaar Khazanah, een staatsinvesteringsfonds, Malaysia Airlines niet een hand boven het hoofd zou houden, zou het snel afgelopen zijn met de maatschappij.

Müller zei eigenlijk dat Malaysia Airlines, zoals het nu is, geen commercieel levensvatbaar bedrijf is. De 52-jarige Duitser was ook glashelder over de oorzaak van de problemen. Natuurlijk bleven de klanten weg na de mysterieuze verdwijning van MH370 op 8 maart van vorig jaar en de aanslag op MH17 op 17 juli.

En claims en rechtszaken kunnen kostbaar zijn. Maar de echte oorzaak van de ondergang van Malaysia Airlines is volgens Müller basaler: de kosten liggen structureel te hoog. „De neergang begon lang voor de tragische gebeurtenissen van 2014”, aldus Müller. Al vanaf 2011 lijdt Malaysia Airlines verlies.

Daarmee constateert de nieuwe topman wat de luchtvaartwereld al langer weet. Vergeleken met Aziatische concurrenten als Singapore Airlines (14.000 werknemers) en Garuda Indonesia (8.000) werken er gezien het aantal vluchten dat wordt uitgevoerd relatief veel mensen bij Malaysia (20.000).

Strenge arbeidswetten

Dat het zo veel werknemers in dienst heeft is deels het gevolg van de strenge arbeidswetten in Maleisië. In Maleisië geldt het beleid dat etnische Maleisiërs positief gediscrimineerd worden – en dus voorgetrokken – ten opzichte van etnische Chinezen en Indiërs. In de praktijk zorgt het beleid ervoor dat sommige Maleisische bedrijven in omvang zwellen.

Dezer dagen krijgen alle piloten, cabinepersoneel, monteurs en andere werknemers ontslag. Wie wil mag opnieuw solliciteren bij Malaysia Airlines. Uiteindelijk zullen zesduizend werknemers dat tevergeefs doen.

Het overleven van Malaysia Airlines is voor het land een serieuze zaak die voor de huidige premier Najib Razak op een gevoelig moment komt. Oud-premier Mahathir Mohamad (89), door velen gezien als de grondlegger van het economische mirakel van Maleisië, heeft stevige kritiek op Najib. Hij drong onlangs aan op het vertrek van Najib.

De nog altijd invloedrijke Mahathir houdt Najib verantwoordelijk voor de crisis bij staatsinvesteringsfonds 1Malaysia Development Berhad (1MDB). Najib richtte het fonds op in 2009 met als doel verdere ontwikkeling van de Maleisische economie. Maar vijf jaar later dreigt het fonds ten onder te gaan aan mismanagement en mogelijk corruptie. Het fonds heeft ruim 10 miljard euro aan schulden en kan zonder geldinjecties van de staat niet overleven. Nog een economisch echec, zoals de ondergang van Malaysia Airlines, kan het einde betekenen van Najib Razak als premier.

De politieke druk op Müller is dus enorm. Maar het besturen van nationale trots in crisistijd is hij wel gewend. In de jaren negentig poogde hij de noodlijdende Belgische maatschappij Sabena op orde te krijgen. Dat lukte niet. Mede door de aanslagen van 11 september 2001 en de daaruit voortvloeiende crisis in de luchtvaart ging Sabena ten onder. In 2009, door de mondiale recessie eveneens een crisisjaar, begon Müller bij het Ierse Aer Lingus. Toen hij bij de Ieren aantrad leed het bedrijf een verlies van circa 100 miljoen euro.

Na vijf jaar Müller maakte Aer Lingus dit jaar bekend 72 miljoen euro winst te hebben behaald. Voor het eerst werden meer dan 11 miljoen passagiers vervoerd. De resultaten waren „excellent”, glunderde het bedrijf bij de presentatie van de jaarcijfers in februari. Aer Lingus doet het zo goed dat Ryanair en IAG, het fusiebedrijf van British Airways en Iberia, de Ieren graag overnemen.

Het was tijdens de slepende conflicten met de Ierse bonden en personeel dat Müller als bijnaam Terminator kreeg. In een videointerview voor studenten van de business school aan Cambridge gaf Müller een inkijkje in zijn werkwijze. „Het eerste jaar van een reorganisatie is gelijk aan een oorlog”, zei Müller. Je moet snel toeslaan, het zittende management de laan uitsturen en werknemers en publiek overtuigen dat zonder een ultieme inspanning de ondergang nabij is.

De aankondiging dat Malaysia Airlines technisch failliet is, past dus helemaal in de tactiek van Müller. De urgentie is gecreëerd. Nu komen de moeilijke maanden. Verlieslatende routes zullen gesloten worden. Malaysia Airlines zal van een mondiale een regionale maatschappij worden. Ook in Kuala Lumpur lijkt men doordrongen dat er intercontinentaal niet tegen de maatschappijen uit de Golf (Emirates, Etihad, Qatar) op te boksen is.

Ook worden meer dan tien vliegtuigen van het type Boeing 777 verkocht net als enkele Airbussen A380. Alle bezittingen (vliegtuigen, landingsrechten) en verplichtingen (leningen, claims) zullen naar een nieuw bedrijf overgeheveld worden. Doel is om in 2018 geen verlies meer te lijden. Maar dit jaar is Müller bescheidener. „Het bloeden moet worden gestopt.”