De dictator kan gewoon zijn gang gaan

Omar al-Bashir werd gisteren weer beëdigd als president van Soedan. Het Westen is niet blij. Bashir is namelijk een dictator, verdacht van genocide.

Foto ASHRAF SHAZLY/AFP

Er geldt al sinds 2009 een internationaal arrestatiebevel tegen hem vanwege verdenkingen van genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Toch werd het Soedanese staatshoofd Omar al-Bashir gisteren opnieuw beëdigd als president, na verkiezingen waarbij de uitslag al van tevoren vaststond. Hoe kan het dat deze man nog steeds vrij rondloopt en zelfs staatsbezoeken aan bevriende landen brengt?

Deze man bestuurt Soedan al 25 jaar en tolereert geen oppositie

Bashir (1944) sluit zich in 1960 als 16-jarige jongen aan bij het leger van Soedan. Hij vecht mee aan Egyptische zijde in de Jom Kippoeroorlog van 1973 tegen Israël en schopt het uiteindelijk tot kolonel. In die functie smeedt hij in 1989 een samenzwering met een groep officieren om een staatsgreep te plegen. De coup slaagt en Bashir wordt als het hoofd van de Revolutionaire Commandoraad voor Nationale Redding het nieuwe staatshoofd van Soedan.

De daaropvolgende jaren toonde Bashir zich een waar dictator. Vier jaar later werd hij formeel president en in alle verkiezingen sindsdien werd hij herkozen, hoewel met de uitslagen werd geknoeid. De oppositie drukte hij vakkundig de kop in, waarbij zelfs tanks werden ingezet. Ruim een kwarteeuw na zijn coup is hij nog steeds de onbetwiste leider van het land. In 1993 plaatsten de Verenigde Staten Soedan op de lijst van landen die terrorisme sponsoren vanwege steun aan en onvoldoende aanpakken van het terrorisme van Al-Qaeda. In 2005 scheidt het zuiden van Soedan zich af na een burgeroorlog van ruim twintig jaar.

Hij wilde drie etnische minderheden laten uitroeien

Maar het was de oorlog in de regio Darfur waarvoor Bashir door het Internationaal Strafhof (ICC) werd aangeklaagd. In het gebied vecht een rebellenbeweging sinds 2003 tegen de krijgsmacht omdat het vindt dat Bashir de niet-Arabische bevolking in het gebied onderdrukt en discrimineert. De strijd heeft aan 200 tot 400 duizend mensen het leven gekost. Bashir spreekt van hooguit 10.000 doden.

De VN-Veiligheidsraad verwees de zaak door naar het ICC. Onder meer de Verenigde Staten en het ICC verdenken Bashir ervan dat hij tijdens dit conflict genocide heeft gepleegd. Hoewel andere staten niet van genocide spreken, wordt het excessieve geweld wel veroordeeld en zijn er sancties tegen de regering in Khartoum ingesteld.

Bashir werd het eerste zittende staatshoofd tegen wie een arrestatiebevel werd uitgevaardigd door het ICC. Volgens hoofdaanklager Luis Moreno-Ocampo stond Bashir aan het hoofd van een plan om drie belangrijke etnische groepen in Darfur (de Fur, de Masalit en de Zaghawa) te vernietigen met een campagne waarin moord, marteling, verkrachtingen en deportaties niet werden geschuwd. De NAVO en Amnesty International steunen het arrestatiebevel.

Zijn presidentiële vliegtuig wordt begeleid door straaljagers

Allereerst heeft Soedan zich niet aangesloten bij het Statuut van Rome dat ten grondslag ligt aan het Internationaal Strafhof. Hij spreekt zelf van een westerse samenzwering. Verder hebben de Arabische Liga, Afrikaanse Unie en afzonderlijke staten de beschuldigingen van het ICC veroordeeld. Zij bekritiseren die als „racistisch”, „neokolonialistisch”, „ongegrond”, „contraproductief” of „hypocriet”.

Sinds het arrestatiebevel heeft Bashir onder meer Egypte, Tsjaad, China, Saoedi-Arabië en Qatar bezocht zonder dat deze landen hem besloten uit te leveren. Zijn presidentiële vliegtuig wordt geregeld geëscorteerd door Soedanese straaljagers om te voorkomen dat dit in het internationale luchtruim wordt onderschept. Ook heeft hij Oxfam, Artsen zonder Grenzen en andere hulporganisaties het land uitgezet op verdenking van spionage voor het Westen.

Bashir bezorgt Afrikaanse landen geen probleem, dat doet het ICC

Veel Afrikaanse landen laten Bashir ongestoord reizen omdat zij het ICC een ‘racistisch vehikel’ vinden. Het Strafhof heeft tot nu toe alleen Afrikaanse verdachten aangeklaagd. Bashir zegt dat het hypocriet is dat hij wordt aangeklaagd voor genocide in Darfur, terwijl „duidelijke misdaden in Palestina, Afghanistan en Irak hun weg niet vinden naar het Internationaal Strafhof”. Hij wordt in deze houding gesteund door veel Afrikaanse en Arabische bondgenoten, die graag zouden zien dat westerse leiders voor het hof zouden worden gedaagd.

Het feit dat Bashir nog altijd vrij rondloopt zegt dus vooral iets over de relatie tussen het ICC en veel Afrikaanse en Arabische landen. Zolang de onenigheid tussen deze partijen op vele fronten blijft bestaan, is het onwaarschijnlijk dat Bashir zal worden gearresteerd.