Naar binnen via de zijdeur, maar wel een extra lang gesprek

Obama geeft veel aandacht aan Máxima, tijdens ontvangst op Witte Huis.

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima op bezoek bij de Amerikaanse president Obama.
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima op bezoek bij de Amerikaanse president Obama. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De Amerikanen wilden het de koning en zijn gevolg niet lastig maken. President Obama en zijn regering vinden weliswaar dat Nederland aanmerkelijk meer zou moeten en kunnen doen om gevangenen van Guantánamo Bay op te nemen. Daarmee zou het kunnen helpen Obama’s verkiezingsbelofte te verwezenlijken: sluiting van de beruchte terroristengevangenis op Cuba. Maar de president wilde niet dat het onderwerp ‘Gitmo’ gisteren de sfeer zou bederven tijdens het driedaags bezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima.

Bovendien hebben de Amerikanen steeds meer aanwijzingen gekregen dat het kabinet bereid is enkele gevangenen op te nemen – desnoods tegen de wil van een Kamermeerderheid in. Washington liet de broedende kip in Den Haag daarom gisteren maar even met rust.

Zelf noemde Obama, die warme woorden sprak over de lange vriendschap tussen beide landen, het gevoelige onderwerp niet eens in zijn praatje voor de pers, gisteren in The Oval Office. De betrekkelijk kleine werkkamer van de president kreeg ’s ochtends een invasie van vijftien Nederlandse en vijftien Amerikaanse journalisten te verduren. En de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Timothy Broas, zei na afloop tegen deze krant over het Gitmo-dossier: „Ach, weet u, Nederland kent ons standpunt allang. We hebben hier vaak om gevraagd. Maar het is altijd goed dat de koning en de minister van Buitenlandse Zaken dit nog eens uit de mond van president Obama zelf horen.”

Minister Bert Koenders zei na afloop dat Obama het onderwerp „rustig” aan de orde had gesteld, en „geen druk heeft uitgeoefend”.

Tien minuten langer

De Amerikanen hadden de koning en zijn vrouw geen staatsbezoek gegund – Willem-Alexander kwam gisteren via een zijdeur van de West Wing het Witte Huis binnen. Toch hadden de autoriteiten in Washington het nodige gedaan om het koningspaar tegemoet te komen. Het gesprek duurde tien minuten langer dan het kwartiertje dat aanvankelijk in het vooruitzicht was gesteld. De koning gebruikte het onder meer om de Verenigde Staten dank te zeggen voor hun rol tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Vooral koningin Máxima kreeg relatief veel ruimte van Obama, zo vertelde ambassadeur Broas naderhand. „De koningin praatte met de president over haar belangrijke werk voor de Verenigde Naties inzake microkredieten.”

Obama en Máxima kennen elkaar onder meer van de viering van zeventig jaar D-day, vorig jaar in Normandië. Foto’s van een breed lachende koningin en een uitgelaten Obama gingen destijds de hele wereld over. Gisteren prees de president ten overstaan van de pers nadrukkelijk Máxima’s pogingen om via de VN kredieten voor arme bevolkingsgroepen te ontsluiten: „Te veel mensen zijn daarvan buitengesloten”, zei hij.

Via de VN kon ook minister Koenders een belangrijke rol in het gesprek op het Witte Huis bemachtigen. Niet alleen voerde de bewindsman – en niet de koning – het woord over de Gitmo-kwestie, hij en Obama spraken ook over de rol van de VN bij het opsporen en vervolgen van de daders van de waarschijnlijke raketaanval op vlucht MH17, en bij vredesoperaties. Obama probeert al langere tijd via internationale conferenties aandacht te krijgen voor de VN als vredestichter. Dat is een kolfje naar de hand van minister Koenders, die recentelijk VN-gezant was in Mali.

Koenders is alom aanwezig

Sowieso is Koenders alom aanwezig, tijdens het bezoek aan Canada vorige week en nu aan de VS. Hij hield tot gisteren maar liefst vijf wat langere toespraken, waarvan tot nu toe twee in de VS. Dat is meer dan Willem-Alexander.

De Amerikaanse welwillendheid tegenover de koning en zijn gevolg uitte zich ten slotte ook in het persbeleid. Een relatief grote groep journalisten en cameramensen mocht gisteren The Oval Office binnen. Het uitje naar het Witte Huis creëerde een opgewonden en bijna uitgelaten sfeer onder de meereizende journalisten. Het gemis van een Nederlands staatshoofd dat beide huizen van het Congres toespreekt – iets wat de koninginnen Wilhelmina, Juliana en Beatrix wel hadden kunnen doen, maar Willem-Alexander niet – was even naar de achtergrond gedrongen.

Hoewel een persbijeenkomst in het Witte Huis zoals gisteren zo’n drie à vier keer per maand plaatsvindt, was dit volgens de Rijksvoorlichtingsdienst geen vanzelfsprekendheid. De dienst verwees naar een incident, vorig jaar: toen hadden medewerkers van het Witte Huis een groep Franse journalisten tot de orde hadden moeten roepen. Zij hadden zich tijdens de ontmoeting van Obama met president François Hollande misdragen door in The Oval Office selfies te maken – en dus met de rug naar de beide presidenten toe te gaan staan. De Amerikaanse president had er nog wel om kunnen lachen. Zijn Franse collega was duidelijk minder geamuseerd geweest.