Droom van VVD is nachtmerrie voor PvdA

PostNL gebruikt zzp’ers als verkapte werknemers. Goed-koper en gemakkelijker. Maar deugt het wel?

Bezorgers van PostNL zijn zogenaamd eigen baas.
Bezorgers van PostNL zijn zogenaamd eigen baas. Foto Gerard Til / HH

Stel: je bent journalist of metselaar, en je bent je vaste baan kwijtgeraakt. Of die had je nog niet. Als je dan afgelopen weekend naar VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra hebt geluisterd, weet je: je moet je vestigen als zzp’er. Dan ben je blij, want vrij om te kiezen of (en hoe) je je wilt verzekeren tegen risico’s.

Maar als je in hetzelfde weekend ander nieuws hebt gevolgd, dan weet je – onthuld door de Volkskrant – dat PostNL zzp’ers heeft gebruikt als verkapte werknemers, met instemming van de Belastingdienst. Ze deden hetzelfde werk als pakketbezorgers in vaste dienst, maar waren veel goedkoper. De PvdA zag er een ‘schijnconstructie’ in en vanaf 1 juli is daar een wet tegen: de wet Aanpak Schijnconstructies.

1 Waarom kon PostNL dit doen?

Het bedrijf zegt er niets over, de Belastingdienst ook niet – alleen dat het „niet onwettig” was. Volgens de overheidsregels moet je als zzp’er meer dan één opdrachtgever hebben om de status van zzp’er te hebben, die je recht geeft op fiscale voordelen. Als je maar voor één opdrachtgever werkt, ben je een schijnzelfstandige en hoor je in dienst te zijn. Maar als zulke zzp’ers elk jaar tegen de fiscus zeggen dat ze verwachten om volgend jaar wel meer opdrachtgevers te hebben, is er meestal niets aan de hand. En er zijn grote bedrijven die zzp’ers in naam bij verschillende dochterondernemingen aan opdrachten helpen, al doen ze steeds hetzelfde werk.

2 Helpt de wet Aanpak Schijnconstructies daartegen?

In theorie wel, in de praktijk zou het wel eens moeilijk kunnen zijn. Als je je uitgebuit voelt, kun je je werkgever door die wet aanpakken. Maar denk niet dat zo’n bedrijf je nog eens inhuurt en het kan lang duren voordat je je gelijk haalt. Als je werkgever in orde is, kun je – door de belastingvoordelen van zzp’ers – aardig verdienen. Alleen: het aantal zzp’ers stijgt nu zo hard dat die voordelen de overheid veel geld kosten. Op ministeries wordt onderzocht wat er kan veranderen: misschien moeten niet alle zzp’ers belastingaftrek krijgen, maar alleen innovatieve ondernemers. En misschien moeten zzp’ers worden gedwongen om zich te verzekeren tegen bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid.

3 Wil het kabinet Rutte II het dan onaantrekkelijker maken om zzp’er te worden?

De PvdA ziet vooral dat zzp’ers soms verborgen werklozen zijn en vaste werknemers kunnen verdringen. Dus ja: een deel van Rutte II zou dat wel willen. Maar VVD-fractieleider Zijlstra droomt van een arbeidsmarkt met alleen ondernemers: grote (bedrijven) die kleine (zzp’ers) inhuren. En dus is er nog geen plan: de coalitie komt er vooralsnog niet uit.

Vaste werknemers worden ook steeds vaker ingeruild door tijdelijke krachten. Per 1 juli is er de wet Werk en Zekerheid die dat moet tegengaan.

4 Willen PvdA en VVD daarmee wél hetzelfde bereiken?

Nee. VVD’er Zijlstra noemt losse contracten juist „de norm”. Voor de VVD is het wel belangrijk dat door die wet ontslag eenvoudiger en in het geval van oudere werknemers ook goedkoper wordt. Maar er worden strengere eisen gesteld aan tijdelijke contracten, met als doel: een vaste baan. Dat wil de PvdA van minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken). Maar er zijn al bedrijven (denk aan ING) waar het tegenovergestelde gebeurt: tijdelijke werknemers werden ontslagen om te voorkomen dat zij meteen extra rechten kregen. Om na te gaan of de wet werkt of juist niet, willen Tweede Kamerleden nu graag weten wat voor plan er komt voor zzp’ers, die net zo goed als tijdelijke werknemers kunnen worden ingehuurd. Blijven die goedkoop en aantrekkelijk? Dan komt Zijlstra’s droom (en Asschers nachtmerrie) misschien toch uit.