De complexe relatie van twee voetbalvrienden

De Europese voetbalpreses Michel Platini opende vergeefs de aanval op FIFA-voorzitter Sepp Blatter. De twee hebben een complexe vriendschap waarin niets is wat het lijkt en clubvoetbal, WK’s, geld en macht domineren.

Michel Platini (links) enSepp Blatter
Michel Platini (links) enSepp Blatter Foto Michael Steele/ AFP, Fotobewerking NRC Fotodienst

Een paar dagen. Langer heeft de Europese voetbalbond UEFA zijn verzet tegen de wereldfederatie FIFA niet weten vol te houden. Werd vorige week – te midden van een vers losgebarsten corruptieschandaal en daags voor de herverkiezing van FIFA-preses Sepp Blatter – nog openlijk gesproken over een mogelijke Europese boycot van de omstreden wereldkampioenschappen in Rusland (2018) en Qatar (2022). Inmiddels is duidelijk dat het Europese oppositieblok uiteenvalt - en eigenlijk nooit heel hecht is geweest.

Tekenend is dat zelfs de Franse bond niet mee stemde bij de aanval die de Franse UEFA-voorzitter Michel Platini opende op Blatter. Zoals ook de Nederlandse KNVB, één van de bonden die wél fel oppositie voerden tegen Blatter, gisteren aankondigde de strijd voorlopig te staken.

Het maakt dat Platini amper nog serieus is te nemen. Na zijn politieke nederlaag, vrijdag, schudde de Fransman de vers herkozen Blatter (79) omstandig de hand. Zijn even korte als hevige strijd waarin hij voor het oog van de wereld zijn volle politieke gewicht inzette om zijn oude Zwitserse leermeester van de voetbaltroon te stoten, was alweer ten einde.

Gevraagd of hij Platini zal vergeven voor zijn rebellie, zei Blatter in een interview met de Zwitserse televisie op sinistere toon: „Ik vergeef iedereen, maar ik vergeet niets.”

De relatie tussen de machtige voetbalmannen is complex. Blatter maakte de vedette Platini wegwijs in het spiegelpaleis van de FIFA in Zürich, waarna de Fransman zich jaren later, als UEFA-voorzitter, ontwikkelde tot zijn belangrijkste opponent.

Maar wel pas op het moment dat hij publicitair gezien eigenlijk niet anders meer kon. Weinig is wat het lijkt. Van doen alsof ze elkaar niet meer vertrouwen, van publiek afstand van elkaar nemen, tot aimabele handdrukken en altijd de intieme vriendschapsband die te pas en te onpas benadrukt wordt.

Qatar grootste twistpunt

Een cruciale rol is weggelegd voor de snelle opmars van het kapitaalkrachtige gas- en oliestaatje Qatar in het voetbal, onder meer als eigenaar van de Franse kampioen PSG. Hierdoor is een onontwarbare kluwen van belangen ontstaan tussen clubvoetbal, WK’s, geld, macht, UEFA en FIFA. Platini, toenmalig lid van het 24-koppige uitvoerende comité van de FIFA, stemde in 2010 bij de toewijzing van de WK’s van 2018 en 2022 op Rusland en Qatar. Dat maakt hem kwetsbaar als autoriteit in de strijd van landen als Nederland en Engeland tegen Blatter, aangezien juist de controversiële toewijzing van het WK 2022 aan Qatar het grootste twistpunt is in het internationale voetbal. Blatter speelt daar handig op in.

Blatter is nooit een voorstander geweest van een WK in Qatar, maar zou zich pas later om politieke redenen hebben opgeworpen als beschermheer van het toernooi. Dat wordt geconcludeerd in het in april verschenen boek The Ugly Game van twee journalisten van de Sunday Times die vorige zomer misstanden rond de toewijzing van het WK aan Qatar ontrafelden.

FIFA-onderdirecteur voor communicatie Alexander Koch zei dit weekend in een paneldiscussie op de Duitse televisie dat Blatter destijds niet voor Qatar heeft gestemd. Dit is op zich geen nieuws. Maar Kochs opmerking is wel op te vatten als ‘spin’ om de beeldvorming over controversiële beslissingen en schandalen onder Blatter iets bij te sturen. En daarmee is het ook een aanval op de geloofwaardigheid van Platini, met zijn in grote delen van Europa slecht gevallen keuze voor Qatar.

2022 is nog zeven jaar weg, maar het WK in Qatar komt nu al onophoudelijk negatief in het nieuws. Er zijn aanhoudende berichten over de uitbuiting van gastarbeiders die de stadions bouwen. En de Europese speelkalender zal volledig in de war worden geschopt omdat het WK vanwege de hitte in Qatar verplaatst is naar de winter.

En er is meer. Onderzoeksjournalisten van het Franse sportblad France Football schreven in 2013 dat de voormalige Franse president Sarkozy in ruil voor miljardeninvesteringen van de Golfstaat beloofde zijn persoonlijke vriend Platini te bewerken om vóór de toekenning van het WK te stemmen. Platini zat aan bij een diner op het presidentiële Élysée-paleis waar ook de emir van Qatar aanwezig was. Hij ontkent echter dat dit zijn keuze heeft bepaald.

Platini heeft wel toegegeven dat er bij zijn stem op Qatar sprake was van „politieke druk” vanuit Frankrijk. Maar het is een keuze waar hij nog steeds achter staat. En dat Platini’s zoon drie maanden na de verkiezing van Qatar een baan kreeg in het Golfstaatje, moest niet worden gezien als tegenprestatie voor zijn stem.

‘Allemaal politici’

Platini leek zich lange tijd klaar te stomen om Blatter rechtstreeks uit te dagen in verkiezingen, maar zette nooit door. Officieel omdat hij het leiden van de UEFA te interessant vindt, maar vermoedelijk ook, omdat hij wel weet dat de strijd tegen Blatter via de democratische instituties van de FIFA op dit moment niet te winnen is.

Niets is wat het lijkt, maar het verzet in de UEFA tegen Blatter stelt al met al weinig meer voor. „Op dit niveau is het allemaal politiek”, zei de Franse oud-Manchester United vedette Eric Cantona eens, toen Platini nog in beeld was om Blatter uit te dagen om het FIFA-voorzitterschap. „Omdat het toch allemaal politici zijn, is het maar het beste dat een oud-speler de FIFA leidt. Als de keus is tussen pest of cholera, dan kun je het beter van een dokter krijgen.”