Dagkalender van de Wereldliteratuur: 275 jaar marquis de Sade

Voor de rubriek ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’ bekijkt journalist en schrijver Pieter Steinz dagelijks wat er actueel in boekenland. In deze aflevering aandacht voor een Franse edelman die vandaag exact 275 jaar geleden in Parijs werd geboren en wiens libertijnse literatuur tot op de dag van vandaag taboes doorbreekt.

Voor de rubriek ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’ bekijkt journalist en schrijver Pieter Steinz dagelijks wat er actueel in boekenland. In deze aflevering aandacht voor een Franse edelman die vandaag exact 275 jaar geleden in Parijs werd geboren en wiens libertijnse literatuur tot op de dag van vandaag taboes doorbreekt.

In een afgeleide vorm ligt zijn naam nog dagelijks op miljoenen lippen, maar zijn romans worden heel wat minder gelezen dan die van moderne navolgers als Gerard Reve, Bret Easton Ellis en E.L. James. Donatien Alphonse François, marquis de Sade schreef tijdens zijn bijna veertigjarige verblijf in gevangenissen en inrichtingen een dozijn boeken waarin op tientallen manieren de draak wordt gestoken met God, de kerk en de maatschappelijke verhoudingen van het ancien régime. Zijn (in)faam dankt hij vooral aan zijn creatieve beschrijvingen van geweld en kinky seks – van necrofilie en gedwongen triootjes tot vampirisme en het in de 19de eeuw naar hem genoemde sadisme. Sade was een kind van de Franse Verlichting, en dus een pornograaf met filosofische intenties. Meenden tijdgenoten dat de mens van nature goed is en van zijn ervaringen leert, de markies maakte duidelijk dat slechtheid de wereld regeert en dat zelfontplooiing van de een doorgaans de vernedering van de ander met zich meebrengt.

In Justine, ou Les Malheurs de la vertu, dat doorspekt is met zwarte humor en met filosofische apologieën van de grootste schurken, valt de deugdzame hoofdpersoon van de ene perverseling in handen van de andere, om na een leven vol verkrachtingen, martelingen en andere vernederingen te sterven door een blikseminslag bij het kasteel waarin ze eindelijk rust lijkt te hebben gevonden. Justines zuster Juliette, vereeuwigd in Juliette, ou Les Prospérités du vice, ziet haar immoraliteit beloond met rijkdom en geluk. Minder eentonig, maar door zijn plastisch beschreven gruwelijkheden bijna onleesbaar, is Les Cent-Vingt Journées de Sodome, dat pas in 1935 volledig gepubliceerd werd, nadat het bij de bestorming van de Bastille (waar Sade tot 1789 gevangenzat) tot in de 19de eeuw spoorloos verdwenen was. Pier Paolo Pasolini maakte er in 1975 een huiveringwekkende film van.

Voor meer afleveringen van deze ‘Dagkalender van de Wereldliteratuur’, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.