China pakt meer macht op zee

China draait er niet omheen dat het zich op zee meer wil laten gelden. De marine wordt uitgebreid en zal zich de komende jaren vaker buiten de kustwateren begeven, zo bleek uit een strategisch document dat Beijing vorige week publiceerde. Dat past binnen de assertieve opstelling die China op allerlei terreinen aan de dag legt. Ook de verdere modernisering van de strijdkrachten hoort daarbij.

Andere landen in de regio volgen deze ontwikkelingen met argusogen. En dat doen ook de Verenigde Staten, die al decennia een belangrijke stabiliserende rol vervullen in de Stille Oceaan en de Oost-Aziatische wateren. De komende jaren is de grote vraag of de opkomst van China als wereldmacht mogelijk is zonder dat het precaire evenwicht wordt verstoord en de spanningen uitmonden in gewapende confrontaties.

Tegen die achtergrond is het verontrustend dat China zijn omstreden aanspraken vrijwel overal in de Zuid-Chinese Zee kracht bijzet door eenzijdig voldongen feiten te creëren. Uit satellietopnamen blijkt dat een flinke vloot van Chinese baggerschepen hard bezig is kunstmatige eilandjes te maken, door ver van het Chinese vasteland zand te spuiten op riffen en rotspartijen die aanvankelijk niet of nauwelijks boven water lagen. Inmiddels zijn er landingsbanen aangelegd waar gevechtsvliegtuigen kunnen landen en havens voor oorlogsschepen.

De landwinning speelt zich af langs een van de belangrijkste scheepvaartroutes voor de wereldhandel en te midden van de Spratly-eilanden, waar ook de Filippijnen, Maleisië, Vietnam, Taiwan en Brunei aanspraken op hebben. Dat er mogelijk olie en gas in de zeebodem zit, verhoogt de inzet van het machtsspel nog.

China bezweert dat het slechts vreedzame bedoelingen heeft en onder meer weerstations op de eilandjes wil vestigen. De Amerikanen zeggen er al mobiel geschut te hebben waargenomen. Herhaaldelijk hebben ze China opgeroepen de gestage gebiedsuitbreiding te staken – een oproep die Washington overigens ook heeft gedaan aan de andere landen in de regio die net zulke steunpunten hebben aangelegd, zij het op aanzienlijk kleinere schaal.

Terwijl de spanning oploopt, neemt ook het risico toe dat er al dan niet bedoeld iets misgaat. Anderhalf jaar geleden kon een botsing tussen een Amerikaans en een Chinees oorlogsschip net worden afgewend – in het huidige klimaat kan zo’n botsing tot een snelle en gevaarlijke escalatie leiden. Stabiliteit in de regio is belangrijk voor alle betrokken landen, ook voor China. Het land is duidelijk bezig zijn macht uit te breiden, de machtsbalans verschuift. Maar als dit zonder overleg gebeurt, zijn de risico’s groot.