Waarom geen staatsbezoek? En drie andere vragen over koningspaar in VS

Vandaag begint het officiële programma van het bezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima aan de VS. Vorige week legden zij een staatsbezoek af aan Canada. Wat staat er in de VS op het programma en waarom heet dit geen staatsbezoek?

Koningspaar in de Verenigde Staten.
Koningspaar in de Verenigde Staten. Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Vandaag begint het officiële programma van het driedaagse bezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima aan de Verenigde Staten. Vorige week legden zij een staatsbezoek af aan Canada. Wat staat er op het programma in de VS en waarom heet dit geen staatsbezoek maar een “business lunch”?

1. Waarom heet dit bezoek geen staatsbezoek?

Het bezoek aan de Verenigde Staten is in tegenstelling tot het bezoek aan Canada vorige week, geen staatsbezoek. Bij een “state visit” is het programma met president Obama veel uitgebreider. Bij een officieel bezoek bijvoorbeeld volstaat een ontvangst, bij een staatsbezoek hoort ook een gezamenlijke persconferentie en een diner in het Witte Huis.

De Amerikanen reserveren staatsbezoeken – met alle eerbetoon van dien – tegenwoordig voor de leiders van economische grootmachten als China en India. Het Nederlandse koningspaar brengt “een officieel bezoek” met een afgeslankt protocol: Obama ontvangt het paar in het Witte Huis, voor de ontmoeting heeft hij een half uur uitgetrokken. Was het een staatsbezoek geweest, dan zouden Willem-Alexander en Máxima ook dineren in de ambtswoning.

Vandaar dat de term “business lunch” hier en daar opduikt. Toch heeft dat meer te maken met de inhoud van dit koninklijk bezoek: het voornaamste doel van de reis is het verstevigen van de handel en samenwerking op technologisch en innovatief gebied. Daarom zijn er een aantal bestuurders en vertegenwoordigers van zeventig grote Nederlandse organisaties mee en de ministers Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel) en Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) mee.

2. Wat staat er op het programma?

De dag begint met een kranslegging op de nationale begraafplaats Arlington, ter herdenking van de Amerikaanse oorlogsslachtoffers. Daarna ontmoet het koningspaar Amerikaanse veteranen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland hebben gevochten.

Verder op het programma:

  • Aansluitend heeft het koningspaar de ontmoeting met president Obama in de Oval Office.
  • Vanmiddag bezoeken zij het Amerikaanse Congres op Capitol Hill. Daar spreken de koning en koningin met politieke leiders van de Senaat.
  • Bij de Wereldbank is een rondetafelgesprek over duurzame ontwikkeling. De premiers van Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn daarbij aanwezig.
  • Vanavond is het koningspaar samen met Michelle Obama bij de honkbalwedstrijd van de Washington Nationals tegen de Toronto Blue Jays.
  • Morgen vliegt het koninklijk paar naar Grand Rapids in Michigan, waar veel Nederlanders naartoe zijn geëmigreerd. Ze ontmoeten er geëmigreerde Nederlanders en bezoeken een kinderziekenhuis.
  • De Oranjes sluiten hun bezoek woensdag af in Chicago met een diner met Nederlandse en Amerikaanse zakenlieden.

3. Wat is er afwijkend aan het programma?

Het bezoek van koning en koningin aan Canada en de VS wijkt af van eerder Oranjebezoek. Het paar komt ook buiten de hoofdsteden, de delegatie telt minder CEO’s van grote Nederlandse ondernemingen en meer vertegenwoordigers van universiteiten.

Met het verstrijken van de tijd en het uiteenlopen van de belangen van de VS en Europa, verschillen status en inhoud van Willem-Alexanders bezoek aan Washington sterk met die van de bezoeken van Wilhelmina, Juliana (1952) en Beatrix (1982), schrijft NRC-redacteur Kees Versteegh in NRC Handelsblad.

“Anders dan zijn moeder, grootmoeder en overgrootmoeder zal de koning het Congres op Capitol Hill volgens het nu bekende programma niet toespreken. Die eer lijkt tegenwoordig vooral lijkt voor leiders uit het Verre Oosten, zoals Shinzo Abe (Japan) en Park Geun Hye (Zuid-Korea). Het weerspiegelt de sterk veranderde verhoudingen in de wereld.”

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens het onthullen van Tulpi stoelen op Centre Island.

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens het onthullen van Tulpi stoelen op Centre Island. Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Anders dan andere jaren:

  • De omvangrijke delegatie uit de academische en onderzoekswereld die meereist: tientallen vertegenwoordigers van onder meer de universiteiten van Delft, Wageningen, Twente en de Vrije Universiteit vullen met bedrijven als Philips het innovatieve deel van de missie in.
  • Willem-Alexander en Máxima doen ook plekken aan buiten de hoofdsteden van Canada en de VS. Na de staatsbezoeken aan Japan, Polen en Korea was er kritiek: het ging alleen maar over de hoofdsteden. Nu is er meer van een land terug te zien in het programma: het koningspaar bezoekt drie plekken in de VS, waaronder de Nederlandse gemeenschap in Grand Rapids.
  • Geschiedenis en cultuur vormen nu het decor voor misschien wel het belangrijkste doel van het koninklijk bezoek: handel en samenwerking op technologisch en innovatief gebied.

    Dankzij de reis moeten de economische betrekkingen tussen Nederland en de VS verder verstevigen. Amerikaanse bedrijven vormen de grootste investeerders in Nederland en omgekeerd is ons land de derde buitenlandse investeerder in de VS.

    4. Wat is het effect van zo’n handelsmissie voor Nederlandse bedrijven?

    Dat blijft voor het grootste deel vaag, zegt Versteegh. “In incidentele gevallen kan de koning helpen.” Toen de koning vorig jaar oktober en november Japan bezocht, waren er ook veel vertegenwoordigers van bedrijven mee. De resultaten die de ambassade in Tokyo en het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag over deze handelsmissie rapporteren, vallen grofweg in twee categorieën te verdelen.

    A. Voornemens
    Versteegh:

    “Enerzijds is er een lange reeks voornemens, dialogen en komende bezoeken van Japanse bedrijven aan Nederland. Die leiden misschien tot wederzijdse investeringen. Maar zeker is dat niet. Koninklijke handelsmissies zijn een schot hagel waarbij lang niet zeker is of er ook raak wordt geschoten.”

    B. Onderhandelingen

    “Anderzijds bleek het staatsbezoek vorig jaar vooral een ceremonieel tussenstation in een veel langer lopend proces van besprekingen en onderhandelingen tussen Nederlandse en Japanse bedrijven en overheden. In hooguit een enkel geval kon de koning daarbij een duwtje in de goede richting geven.”

    Huub Ruel, lector international business aan hogeschool Windesheim en onderzoeker van de effectiviteit van handelsmissies, zegt: “Het zijn vooral voornemens en goede bedoelingen die overheersen”.

    Wat betekent het Japanse voorbeeld voor de kansen van de missies naar Canada en de Verenigde Staten? Volgens Ruel laat de missie naar Japan zien hoe moeilijk het is om kansen die tijdens een staatsbezoek worden geformuleerd, daadwerkelijk te verzilveren.

    Lees ook:Lees meer in NRC Handelsblad: ‘De koning kan een duwtje geven‘. (€)

    Met medewerking van Kees Versteegh.