Opinie

Stemmen in de broodfabriek

In de Volmerstraat in Rijswijk staan ze in een lange rij in de regen: vrouwen met hoofddoeken , oud-gastarbeiders, jonge meisjes met hippe gympen of zwierend lang haar. Een paar leden van motorclub Yellow Snakes – voor wie iedereen ruim baan maakt. Aan de overkant van de straat staan bumper aan bumper touringcars, afkomstig uit Krommenie, Venlo, Oosterhout, Rotterdam.

Wie op zoek is naar de hedendaagse Nederlandse Turk moest gisteren bij de oude broodfabriek zijn. Daar brachten 56.857 kiesgerechtigde Turken (die zich hadden geregistreerd) voor het eerst in Nederland hun stem uit voor het Turkse parlement. Turken uit de noordelijke provincies konden in een sporthal in Deventer terecht.

Ze stromen het stemlokaal – seçmen giriçi – in waar alle aanduidingen uitsluitend in het Turks zijn. Ze maken selfies van zichzelf in de massa. Ze laten zich fotograferen voor de Turkse vlag. Een bruidspaar gaat met de Turkse consul op de foto. Ze drinken koffie met een gebakje. Iedereen is vrolijk.

Wat gaan ze stemmen? Bijna iedereen die het wil zeggen, antwoordt: „AK Partij [van president Recep Erdogan] natuurlijk.” De partij heeft de meeste bussen die vandaag voorrijden georganiseerd en betaald. Op bustijdenschema’s die circuleren, staat het AKP-logo. „Het zijn gekochte stemmen”, zegt Kenan Kilinç, een ‘linkse Koerd’ uit Amsterdam. „Stemmen op een dictator in ruil voor een gratis dagje uit.” De consul, Togan Oral, organisator van de verkiezingen in Rijswijk, bevestigt dat „partijen bussen hebben betaald”.

„Waarom stem je op deze man”, vraagt Yildiz links en rechts aan passanten. Ze steken hun duimen op. Zelf heeft ze voor de links intellectuele Democratische Volkspartij gekozen – van oorsprong Koerdisch, terwijl ze niet Koerdisch is. „Een tegenstem.” Zij is bestuursadviseur, haar man Mehmet is arts, ze wonen met hun dochtertje in Hoofddorp.

„Onder Erdogan is de zedelijke verloedering in Turkije ingezet”, zegt Yildiz. „Hij heeft de opvangtehuizen voor vrouwen gesloten, vanuit een groot dédain voor vrouwen. Hij laat verkrachters ongestraft gaan.”

Hij: „Een vriend van mij die kritische Facebook-bericht postte, is zonder pardon twee weken vastgezet.”

Zij: „We gaan niet eens meer naar Turkije op vakantie.”

Hij: „De eigenaar van een Turks-Nederlandse ondernemerspagina op Facebook plaatste pas geleden een oproep om de namen van Erdogan-critici in Nederland te publiceren. ‘Daar is deze pagina niet voor’, reageerde ik. Toen schreef hij dat ik een slechte arts was en staatsgevaarlijk. De nieuwe collaborateurs staan op.”

Zij: „Gemeenten in Turkije die voor Erdogan stemmen, krijgen nieuwe wegen, nieuwe gemeenschapshuizen. En hij spreekt in naam van God. Zo organiseert hij, ook hier, zijn stemvee.”

‘Een machoman”, zegt hij. Er lopen wel tien oude dames in zwarte djellaba’s langs. Op hun gezichten een gelukzalige glimlach. „Die krijg je voor minder hun bed niet uit.”

„Een populist”, zegt zij. „Come on”, roept ze tegen de stemmers: „Waarom komen jullie niet opdagen voor de Nederlandse verkiezingen?”

Ze lopen naar de uitgang. Somber gestemd. „Vóór 11 september had hij nooit een kans gehad”, zegt Yildiz. „Veel mensen hier voelen zich in Nederland uitgesloten, niets waard. Bij hem zijn ze thuis. Erdogan geeft ze hun trots terug.”