Opinie

Op kraamvisite in Koeweit en Shanghai

‘Birth Day’ (VPRO) kraamt in Koeweit-Stad.
Birth Day’ (VPRO) kraamt in Koeweit-Stad.

Tussen de talloze reisseries op televisie met een persoonlijke gids neemt Birth Day (VPRO) weer net een iets andere positie in. In de al twee jaar geleden door de Vlaamse publieke zender Eén uitgezonden negendelige reeks reportages bezoekt fotografe Lieve Blancquaert even zo vele landen, omdat ze wil weten hoe het is om daar geboren te worden.

Het resultaat doet in de verte denken aan het fotoboek Family (1965) van fotograaf Ken Heyman en cultureel antropoloog Margaret Mead. Kraamgewoonten en familierelaties vertellen veel over een cultuur en het is bij uitstek een gelegenheid om consequent het vrouwelijk perspectief te kiezen.

Blancquaert legt voor de cameraploeg van een niet genoemde regisseur makkelijk contact met moeders, andere familieleden en professionele kraamverzorgers. Ze stelt zich soms bijna opzettelijk een beetje naïef op: in het immense verloskundige ziekenhuis van Shanghai maakt ze (in het Engels) het ongelukkige grapje dat de teksten aan de muur allemaal Chinees voor haar zijn en in de luxe bevallingskliniek in Koeweit-Stad (een suite kost 5.000 euro per dag) vertelt ze haar Arabische gesprekspartners dat gesluierde vrouwen min der eng blijken dan ze gevreesd had.

De eerlijke onhandigheid neemt je als kijker voor haar in, en nog meer voor de mensen die op een lastig moment bereid zijn met die rare snuiters te praten. We komen veel te weten uit die gesprekken. Chinese ouders kunnen zich bij hun enige kind geen fouten veroorloven en zijn dus doodsbenauwd iets verkeerd te doen. Goed eten is het belangrijkst, maar dat je huilen ook kunt stoppen door een baby tegen je aan te drukken en te wiegen, dat vinden ze een link experiment.

In Koeweit koop je vakkundige zorg gewoon in. Een apart probleem vormen daar de talloze drie-, vier- of zelfs zeslingen. Het komt door de vele ivf-behandelingen, want het geld moet in de familie blijven, dus is er veel inteelt, met de daaruit voortvloeiende onvruchtbaarheid.

Formeel is Birth Day op twee punten nogal uitzonderlijk. De documentaire beelden lijken soms slechts bijzaak naast de foto’s die Blancquaert maakt, ook met het oog op een boek en een tentoonstelling. Die foto’s bevriezen op cruciale momenten de handeling en maken deel uit van de film. Aan veel van die geposeerde portretten moet je even wennen, als je een observerende documentaire verwacht, maar ze werken goed, als kunstzinnige verdichting.

Ook bijzonder is de muziekkeuze, die in eerste instantie overvloedig en kitscherig aandoet. Maar ook dat went snel en bevalt dan eigenlijk heel goed. Als je dan toch volgens televisiewetten elke stilte moet wegspoelen met muziek, doe het dan goed: met muzak (Stranger than Paradise) in de Koeweitse villa’s en met the Ventures en andere gitaarrock uit de jaren 50 en 60 in de contactarme, maakbare zeepbel van Shanghai.

Blancquaert heeft ook series over huwelijks- en sterfrituelen in de planning, uiteraard weer over de hele wereld. Ik ben er nog lang niet op uitgekeken, integendeel.