Minister Koenders koopt tijd in Guantánamo-dossier

Tweede Kamer is tegen opnemen ex-gevangenen: VS moeten eigen probleem oplossen.

Het onderwerp Guantánamo staat niet op de agenda als koning Willem-Alexander en koningin Máxima vandaag de Amerikaanse president Obama ontmoeten. Het gaat vandaag om de goede betrekkingen tussen beide landen.

Maar tegelijk is het juist ditzelfde Guantánamo dat die betrekkingen wel kan beïnvloeden – waardoor de kwestie op de achtergrond wel degelijk meespeelt.

Onlangs hebben de Verenigde Staten Nederland verzocht twee gedetineerden uit Guantánamo die voor vrijlating in aanmerking komen, onderdak te bieden. Minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) heeft het verzoek al maanden in beraad. Het kabinet zou misschien wel willen instemmen, maar kijkt aan tegen een geharnaste meerderheid in de Tweede Kamer die faliekant tegen is.

Koenders had de Guantánamo-zaak vanwege de binnenlandse politieke gevoeligheid in alle stilte willen aanpakken. Maar nadat de kwestie eind maart in de Eerste Kamer was opgebracht door senator Hans Franken (CDA) kon hij er niet meer omheen. Tegenover hem bevestigde Koenders dat Nederland was gevraagd twee personen op te nemen. Het verzoek was nog in beraad, voegde hij er aan toe.

Tweede Kamer nam het over

In de Eerste Kamer werd er niet meer over gesproken, maar in de Tweede Kamer des te meer. Van links tot rechts klonk daar hetzelfde ‘nee’ als in 2009 toen premier Balkenende dezelfde vraag van de Amerikanen voorgelegd had gekregen. Het probleem is door de Amerikanen gecreëerd, dus is het ook aan hen dit op te lossen, zeggen Kamerleden van VVD, PvdA, CDA en SP eensgezind.

Het sluiten van het op Cuba gelegen Amerikaanse detentiecentrum was in 2008 een verkiezingsbelofte van Barack Obama. Maar het Congres verbiedt het opnemen van ex-gedetineerden uit Guantánamo in de Verenigde Staten. Dit verklaart het verzoek aan andere landen.

Beeldvorming voorkomen

Een Amerikaans probleem, zegt de Tweede Kamer. Althans, zo luidt de officiële reden. Maar veel meer nog speelt bij een grote Kamermeerderheid de angst voor het beeld dat Nederland de deuren wijd openzet voor terroristen. Dat de gedetineerden die de Amerikanen ‘in de aanbieding’ hebben van niets beschuldigd kunnen worden, doet niet ter zake.

Afgelopen week deed de Amerikaanse ambassadeur een nieuwe poging Kamerleden te overtuigen. Maar het standpunt is „onveranderd”, aldus het Tweede Kamerlid Han ten Broeke (VVD). Hetzelfde geldt voor zijn PvdA-collega Michiel Servaes, die „ernstige bedenkingen” blijft hebben. Volgens hem moet Obama er eerst maar eens voor zorgen dat de Amerikaanse rechtsgang ook van toepassing wordt verklaard op Guantánamo-gevangenen. „Nee, tenzij”, zegt hij.

Het onwrikbare standpunt van de Kamer heeft Amerikaanse diplomaten onaangenaam verrast. De afgelopen maanden is de kwestie intensief, maar vruchteloos besproken met betrokken Kamerleden. Op de Amerikaanse ambassade in Den Haag vallen dan ook termen als „de zogenaamde vrienden van de Verenigde Staten”, als het om sommige Kamerleden gaat.

Die irritatie is ook bij Buitenlandse Zaken bekend. De relatie met de Amerikanen mag zeker op dit moment met de mondiale spanningen niet verstoord worden is de redenering daar. Bovendien hoopt Nederland volgend jaar gekozen te worden voor een tijdelijke zetel in de Veiligheidsraad. Steun van de VS daarbij is zeer welkom.

Vandaar dat Koenders er alles aan doet om niet nu al ‘nee’ te hoeven zeggen. De zaak „in beraad houden”, is dan de oplossing. In de hoop dat de Amerikanen uiteindelijk met iets komen waardoor in elk geval een deel van de Kamer zich niet langer zal verzetten.