Het gesprek dat de koning en Obama vandaag niet voeren

De VS hebben Nederland gevraagd twee gevangenen uit Guantánamo Bay op te nemen. Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer is daar fel op tegen. Minister Bert Koenders houdt het verzoek „in beraad”.

Het onderwerp Guantánamo staat niet op de agenda als koning Willem Alexander en koningin Maxima vandaag de Amerikaanse president Obama ontmoeten. Het gaat om de goede betrekkingen tussen beide landen. Maar tegelijk is het ditzelfde Guantánamo dat die betrekkingen wel kan beïnvloeden, waardoor de kwestie op de achtergrond wel degelijk meespeelt.

Onlangs hebben de Verenigde Staten Nederland verzocht twee gedetineerden uit Guantanamo die voor vrijlating in aanmerking komen onderdak te bieden. Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) heeft het verzoek al maanden in beraad. Het kabinet zou misschien wel willen instemmen maar kijkt aan tegen een geharnaste meerderheid in de Tweede Kamer die faliekant tegen is.

Koenders had de Guantánamo-zaak vanwege de binnenlandse politieke gevoeligheid in alle stilte willen aanpakken. Maar nadat het punt eind maart in de Eerste Kamer was opgebracht door senator Hans Franken (CDA) kon hij er niet meer omheen. Tegenover hem bevestigde de minister dat Nederland was gevraagd twee personen op te nemen. De vraag was nog in beraad, voegde hij er aan toe.

In de Eerste Kamer werd er niet meer over gesproken, maar in de Tweede Kamer des te meer. Van links tot rechts klonk daar hetzelfde ‘nee’ als in 2009, toen premier Balkenende eveneens de vraag van de Amerikanen voorgelegd had gekregen. Het probleem is door de Amerikanen gecreëerd, dus is het ook aan hen dit op te lossen, zeggen Kamerleden van VVD, PvdA, CDA en SP eensgezind.

Het sluiten van het op Cuba gelegen Amerikaanse detentiecentrum was in 2008 een verkiezingsbelofte van Barack Obama. Maar het Congres verbiedt het opnemen van ex-gedetineerden uit Guantánamo in de Verenigde Staten. Vandaar het verzoek aan andere landen.

Grenzen open voor terroristen

Een Amerikaanse probleem, zegt de Tweede Kamer. Althans, zo luidt de officiële reden. Maar veel meer nog speelt bij een grote Kamermeerderheid de angst voor het beeld dat Nederland zijn grenzen openzet voor terroristen. Dat de gedetineerden die de Amerikanen ‘in de aanbieding’ hebben van niets beschuldigd kunnen worden, doet niet ter zake.

Afgelopen week deed de Amerikaanse ambassadeur een nieuwe poging Kamerleden te overtuigen. Maar het standpunt is „onveranderd”, aldus het Tweede Kamerlid Han ten Broeke (VVD). Hetzelfde geldt voor zijn PvdA-collega Michiel Servaes die „ernstige bedenkingen” blijft hebben. Volgens hem moet Obama er eerst maar eens voor zorgen dat de Amerikaanse rechtsgang ook van toepassing wordt verklaard op Guantánamo-gevangenen.

Het onwrikbare standpunt van de Kamer heeft Amerikaanse diplomaten onaangenaam verrast. Die irritatie is ook bij Buitenlandse Zaken bekend. Vandaar dat Koenders er alles aan doet om niet nu al „nee” te hoeven zeggen en tijd koopt. De zaak „in beraad houden”, is dan de oplossing. Dat alles in de hoop dat de Amerikanen uiteindelijk toch nog met iets komen waardoor in elk geval een deel van de Kamer zich niet langer zal verzetten.