De wonderbaarlijke terugkeer van Saakasjvili – in Oekraïne

Oud-president van Georgië Michail Saakasjvili wordt gouverneur in Oekraïne. Moskou reageert smalend.

De Georgische oud-president Michail Saakasjvili in april in Kiev, bij de begrafenis van een Georgische vrijwilliger die omkwam in Oost-Oekraïne.
De Georgische oud-president Michail Saakasjvili in april in Kiev, bij de begrafenis van een Georgische vrijwilliger die omkwam in Oost-Oekraïne. Foto Sergey Dolzhenko/EPA

Het is een opmerkelijke benoeming: Michail Saakasjvili, oud-president van Georgië, is de nieuwe gouverneur van de Oekraïense regio Odessa aan de Zwarte Zee. Alsof de Franse politicus Nicolas Sarkozy ineens zou opduiken als premier van een Duitse deelstaat.

De Oekraïense president Petro Porosjenko schoof zaterdag Saakasjvili, uitgesproken en fel tegenspeler van Moskou, als „redder” naar voren. De Georgiër is volgens Porosjenko de aangewezen man om Odessa en omstreken „discipline en hervormingen” te brengen. „De inwoners van Odessa zullen er binnen de kortste keren beter van worden”, beloofde hij op een openbare bijeenkomst, met Saakasjvili aan zijn zijde, die meteen het Oekraïense staatsburgerschap cadeau kreeg. Wat hem volgens Georgische wetgeving op het verlies van zijn Georgische paspoort komt te staan.

Op dit moment maakt dat weinig uit: Saakasjvili mijdt zijn vaderland, waar hij wordt gezocht wegens machtsmisbruik. Zijn van oorsprong Nederlandse vrouw Sandra Roelofs zou volgens onbevestigde berichten nog wel in de Georgische hoofdstad Tbilisi zijn, samen met een van hun twee zoons.

Saakasjvili werd na de Rozenrevolutie op 36-jarige leeftijd president van Georgië. Hij zette het land tussen 2004 en 2013 op een pro-westerse koers, voerde verregaande hervormingen door en bond de strijd aan met corruptie. In 2008 vocht Georgië onder zijn leiding een korte oorlog met Rusland om Zuid-Ossetië, waarbij Georgië uiteindelijk aan het kortste eind trok. In 2013 werd Saakasjvili na twee termijnen opgevolgd door de partijloze Giorgi Margvelasjvili, die een pragmatischer beleid voert ten opzichte van Moskou, maar de pro-westerse koers doorzet.

Sindsdien heeft de oud-president zijn tijd voornamelijk doorgebracht in de Verenigde Staten en Oekraïne. In een uitgebreid portret schilderde The New York Times vorig jaar september het beeld van een verbannen oud-politicus die op terrasjes in Williamsburg, Brooklyn, de tijd probeert te doden. In het artikel flirt Saakasjvili met de mogelijkheid van een aanstelling bij de rechtenfaculteit van Columbia University, waar hij ooit zelf studeerde. Maar navraag van die krant maakt duidelijk dat de universiteit niet op hem zit te wachten.

Porosjenko en Saakasjvili kennen elkaar goed. Ze hebben in de Sovjettijd samen in Kiev gestudeerd. De Georgiër spreekt Oekraïens en adviseert de Oekraïense regering al enkele maanden op het gebied van hervormingen.

Het separatistische geweld is aan de regio met 2,4 miljoen inwoners grotendeels voorbijgegaan. Vorig jaar mei balanceerde de hoofdstad Odessa even op de rand van burgeroorlog toen bij protesten meer dan 30 pro-Russische activisten omkwamen door een brand in het gebouw van de vakbonden.

Met de benoeming van Igor Palytsja tot gouverneur keerde toen een betrekkelijke rust terug. Palytsja was een medestander van de oligarch Igor Kolomojski. Sindsdien waren er wel incidenten – bomaanslagen toegeschreven aan pro-Russische separatisten – maar het bleef relatief rustig in de stad, waar ongeveer eenvijfde van de bevolking zich Russisch noemt.

De aanstelling van Saakasjvili is een nieuwe poging van Porosjenko om de de greep van de Oekraïense oligarchen op de economie te breken. Hij ontsloeg in maart al Kolomojski als gouverneur van Dnepropetrovsk.

Maar het is ook hoog spel in een kwetsbare regio. Moskou zal niet nalaten om sluimerende anti-Oekraïense en anti-Saakasjvili-sentimenten aan te blazen. De Russische premier Dmitri Medvedev twitterde gisteren al: „Het circus is in de stad. Saakasjvili als baas van de regio Odessa. Arm Oekraïne.”

Maar er dreigt nog een gevaar. De regio Odessa ligt pal naast het afgescheiden pro-Russische republiekje Transnistrië, in Moldavië. Russische troepen die in dit bevroren conflict de orde bewaken, mogen sinds vorige week niet meer over Oekraïens grondgebied. Waarmee zich een nieuwe krachtmeting met Moskou aandient.