Dagkalender van de Wereldliteratuur: Wereld-antirookdag

Journalist en schrijver Pieter Steinz bekijkt dagelijks wat er actueel is in boekenland. Vandaag blikt hij terug op de dag van gisteren: Wereld-antirookdag. Stoppen met roken is een thema in De laatste roker van Willem Frederik Hermans, Bridget Jones’s Diary van Helen Fielding en de roman van Italo Svevo die geldt als een van de hoogtepunten van het Europese modernisme.

‘Ik vind dat een sigaret een intensere smaak heeft als het de laatste is’ schrijft de hoofdpersoon van Bekentenissen van Zeno (1923) van Italo Svevo. Stoppen met roken is een van de obsessies van Zeno Cosini, een zakenman in vooroorlogs Triëst die er door zijn psychiater toe wordt aangezet om zijn bekentenissen-187x300levensverhaal op te schrijven. Hij begint met de ontwikkeling van zijn rookverslaving – een psychologische kwestie aangezien al zijn ‘Laatste Sigaretten’ (net als madeleines bij Marcel Proust) uitgebreide herinneringen oproepen.

Zeno vertelt hoe hij al jong op doktersadvies moest stoppen, en hoe hij toen reageerde (‘Omdat het slecht voor me is zal ik nooit meer roken, maar eerst wil ik het nog één keer voor het laatst doen’). Maar hij schrijft zijn autobiografie als hij over de vijftig is en kan dus een bekentenis doen: ‘De rondedans van laatste sigaretten, die op mijn twintigste jaar is begonnen, is nog steeds aan de gang.’

Zeno’s stoppogingen liepen al snel uit op wat hij ‘mijn manie van de laatste sigaret’ noemt. En hij weet best waarom zijn laatste sigaret nooit écht zijn laatste zal zijn: ‘Zou ik misschien zo aan de sigaret verknocht zijn geraakt omdat ik daarop de schuld van mijn onvermogen kon afschuiven? Maakte ik mezelf niet wijs dat ik, zodra ik ophield met roken, de ideale, krachtige persoonlijkheid zou worden die ik me voorstelde?’ Uiteindelijk komt Zeno bij een dokter die hem vertelt dat zijn ‘werkelijke ziekte niet het roken zelf was, maar het goede voornemen’. En daarvoor bestaat maar één remedie: ‘Ik moest proberen van mijn aanwensel af te komen zonder het voornemen ertoe te vormen’.

Voor meer afleveringen van de Dagkalender van de Wereldliteratuur, zie The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.