Ga toch weg met je mindfulness

Mindfulness leert je stress te verminderen door bewust te leven. Symptoombestrijding, vindt Paulien Derwort. Een flinke huilbui, woedend dat bord door de kamer smijten: dat is gezond.

Illustratie Tjarko van der Pol
Illustratie Tjarko van der Pol Illustratie Tjarko van der Pol

Dit jaar zijn voor het eerst meer mensen arbeidsongeschikt door psychische dan door lichamelijke klachten. We zijn vaker gestrest of hebben een burn-out en vooral jongeren kunnen maar moeilijk met de werkdruk overweg. Als wondermiddel ontdekken steeds meer mensen mindfulness: bewust leven in het hier en nu maakt ons gelukkig en gezond. Maar worden we er echt beter van?

Mindfulness leert je om het hier en nu bewust te ervaren. In plaats van bijvoorbeeld gedachteloos een appel weg te knagen, ‘beleef’ je elke hap met al je zintuigen. Door met aandacht te leven, wordt je appel niet alleen smakelijker, ook kun je op termijn beter omgaan met negatieve emoties. En dat werkt. Psychische klachten verminderen en stress verdwijnt als sneeuw voor de zon. Het past in de trend van het maakbare geluk waarbij ‘gelukkig zijn’ een intrinsiek doel is geworden. En daar wordt een hele industrie omheen gebouwd: elke dag komen er nieuwe lifecoaches, mindstyleblogs, zelfhulpboeken en tijdschriften bij die je allemaal het ultieme geluk beloven, allemaal versierd met vrolijke kleuren en lieflijke bloemetjes. Je zou bijna gaan denken dat deze vrolijke Teletubbiewereld voor iedereen te bereiken is met een mindful style of life. Maar daarin kun je als moderne hippie jezelf nog tegenkomen: niet alles loopt namelijk altijd op rolletjes in het leven.

Onze maatschappij geeft steeds minder ruimte voor de rafelrandjes van het leven. Alles moet vooral leuk zijn: onze relatie moet spannend zijn, ons werk uitdagend, ons seksleven opwindend en ons sociale leven interessant. Dit geweldige leven leggen we graag vast – al dan niet met selfiestick – om het te delen met de buitenwereld. We maken elkaar helemaal gek met al deze leukigheid en duwen elkaar in een wedloop van gave momenten. Voor wie dan toch tegenslag ervaart, kan dat lastig zijn: je ziet zoveel pracht en praal om je heen dat je wel gek lijkt dat het bij jou niet lukt. Maar tegenslag hoort bij het leven en het zijn juist de strubbelingen waar je het meest van leert.

Niets doen met die ellendige knoop

Maar wie een knoop in z’n buik heeft van ellende wordt door de mindfulnessmethode geleerd deze knoop wel te voelen maar er niets mee te doen. Toch is het juist interessant om te onderzoeken waar hij vandaan komt. Is het opgekropte woede? Ingehouden frustratie? Door kritisch te kijken naar jezelf, je verleden en je omgeving kun je tot pijnlijke conclusies komen. Misschien blijkt dat je wilt veranderen van baan of van partner, zet je vriendschappen op het spel of doorprik je de schone schijn van je familie. Wie de kern van zijn problemen opzoekt, zal soms eerst door een dal gaan voordat het beter wordt.

Maar de moderne mens wroet liever niet in zijn problemen en laat de negatieve emoties voor wat ze zijn: voel het, ervaar het, en blaas het weg. En het resultaat van deze berusting mag er zijn: instant geluk en een positievere kijk op het leven. Recent onderzoek wijst zelfs uit dat mindfulness net zo effectief kan zijn als antidepressiva. Maar daarmee is de methode meteen ook slechts symptoombestrijding. De klachten kunnen op korte termijn wel verdwijnen, de wond ettert van binnen gewoon door.

Bovendien zit er een raar taboe op ongeluk. Wie niet te allen tijde helemaal in balans is, zal wel ziek zijn. Onze geluksmaatschappij laat weinig ruimte voor de wispelturigheid van lichaam en geest. Wie zijn emoties de vrije loop laat, wordt bestempeld als labiel en wie boos is als hysterisch. Terwijl het juist zo gezond is om al die opgekropte emotie eruit te gooien. Een flinke huilbui, woedend dat bord kapot smijten, het kan heerlijk zijn. En een fikse ruzie met je liefje om vervolgens stoom af te blazen in bed kan enorm opluchten. Sommige mensen moeten zelfs overgeven of boeren als ze zich niet goed voelen. Ons lijf is het beste kompas voor onze geest: het laat je voelen wat je ‘op je lever’ hebt en geeft je de kans om ‘je hart te luchten’.

Maar we zien elkaar liever niet op die kwetsbare, ‘lelijke’ momenten en negeren de signalen. Anno 2015 is het lichaam in plaats van een nuttig instrument vooral een visitekaartje dat mooi moet zijn.

Als een kudde struisvogels

Natuurlijk kan het nuttig zijn om met aandacht te leven en stil te staan bij ‘het moment’. Maar wie alleen leeft in het hier en nu trekt geen lessen uit het verleden en bekommert zich niet om de toekomst. Als we onze eigen issues al niet onder ogen durven zien, hoe kunnen we dan de grote problemen in onze maatschappij als geheel adresseren?

Onze kortetermijnvisie en focus op de buitenkant weerhoudt ons van een kritische blik naar binnen. Zo creëren we een samenleving met een kudde struisvogels: allemaal staan we met ons hoofd ingegraven helemaal mindful te zijn, terwijl we geen idee hebben wat er boven de grond gebeurt. Iedereen is zo druk bezig met het geluk dat de pech wordt overgeslagen.

Vergeet dat optimistische gezwets en stop met zweven. Sta met beide benen op de grond en leer van je pijn. Schreeuw het uit, sla om je heen en schrijf, zing, of huil de stress van je af. Focus je niet op het geluk zelf, maar op dat wat je wilt worden of bereiken. Dan komt met een beetje geduld dat geluk vanzelf wel een keer.