Bevallen met vier piano’s

Tv-recensent Hans Beerekamp selecteert elke week twee documentaires van NPO Doc die de moeite waard zijn. De documentaires van deze week hebben alleen het onderwerp gemeen: minimalistische muziek. Meediscussiëren? #NRCdoc.

Door Hans Beerekamp

De muziek van de Amerikaanse componist Philip Glass en de compositie Canto Ostinato (1973-’76) van Simeon ten Holt stuitte aanvankelijk op veel weerstand. Vooral de gevestigde muziekwereld vond de repetitieve, minimalistisch voort kabbelende patronen gemakkelijk maakwerk, niet vernieuwend genoeg. Maar zowel Glass als Canto sloegen enorm aan bij een breed publiek, dat er meer in ziet dan muziek alleen.

Voor Philip Glass: On the Road (Close Up/AVRO-TROS) volgde Manon Lichtveld een jaar lang de onvermoeibare, nu 78-jarige Glass. Hij reist nog steeds als een bezetene de wereld over. Ook besteedt hij elk vrij moment aan het componeren van nieuw werk.

Er bestaat nu wel overeenstemming dat hij met zijn composities het aanzien van de eigentijdse muziek veranderd heeft. Dat begon vooral met Bob Wilsons
theaterstuk Einstein on the Beach, gevolgd door de soundtrack van Godfrey Reggio’s video-essay Koyaanisqatsi. Nu voorziet Glass klassieke films, zoals Jean Cocteaus La belle et la bête (1946) van een nieuwe geluidsband.

Glass komt uit de film naar voren als een vriendelijke, maar obsessieve man, die van kindsaf aan (zijn ouders hadden een platenzaak) geleerd heeft dat er ook geld verdiend moet kunnen worden met muziek.

Philip Glass - On the Road (Manon Lichtveld, 2015, AVRO-TROS/Close Up):

In Over Canto (Ramón Gieling, 2012) komt componist Simeon ten Holt pas aan het eind aan het woord, kort voor zijn dood in 2012. De nadruk ligt hier op de beleving van het hypnotiserende stuk voor vier piano’s. Er is een man die de partituur heeft laten tatoeëren, een vrouw die erop wilde bevallen, een andere vrouw gebruikte het als hulpmiddel bij het inburgeren en trouwde later met de componist.

Het blijkt niet zo moeilijk om het stuk te spelen, dat gaat bijna vanzelf. Maar Gieling zoekt in zijn documentaire vooral naar de spirituele waarde, bijna alsof het stuk leven en dood overstijgt.

Over Canto (Ramón Gieling, 2012, BOS):

Over de makers:

Manon Lichtveld richtte in 2005 met producent Bas Westerhof de filmmaatschappij Beat the Dutch Films op. Samen maakten ze vele documentaires over kunst en cultuur, onder meer Herman Brood, Ciao Monkey (2009), Same Difference (2013), Nanine Passion (2012), Lucinda Childs’ Dance (2010).

Ramón Gieling (Utrecht, 1954) is een van de productiefste Nederlandse regisseurs. Kunstopleiding in Arnhem (1971-76). Naast enkele speelfilms, maakte hij talloze documentaires, waaronder Duende (1986), Johan Cruijff - En un momento dado (2003), Herinnering aan een trieste dageraad (2014) en Erbarme dich (2015).