Gladiatorengevecht 2.0

Lindsay was zestien toen ze werd verkracht, zeventien toen ze zelfmoord pleegde. Haar verkrachter stond voor de rechter, toen de aanklager haar ondergoed van die bewuste nacht omhoog hield. Hij dwong Lindsay om voor te lezen wat er op haar string stond: ‘Little Devil’. Die vernedering overleefde ze niet.

Journalist Jon Ronson sprak de moeder van Lindsay voor zijn boek So You’ve Been Publicly Shamed. Hij interviewde mensen die op sociale media aan de schandpaal zijn genageld en onderzoekt de morele kracht van publieke vernedering, shaming.

Ronson citeert een bange vriend: ‘Met sociale media voelt het alsof ik voortdurend op mijn tenen loop, omdat een onvoorspelbare, woedende, ongebalanceerde ouder elk moment kan toeslaan. Het is vreselijk.’

Dat gevoel herken ik van mijn schooljaar in de VS. Overal lagen ouders, politieagenten en orthodoxe anti-alles-christenen op de loer. Hun wijzende vingertjes doken op in mijn nachtmerries. Maar maakt de voortdurende, knagende vrees dat je iets fout doet je ook een beter mens? Nee. Ik geloof in de verleiding van het hellend vlak: als je angst en schuld voelt om een kleinigheidje – roken, drinken – kun je net zo goed iets echt ergs doen: je voelt je toch al naar.

En er waren kleinigheden. Leraren lieten je voor de klas staan. Dan moest je je armen stijf langs je lijf houden. Als je rokje niet voorbij je vingertoppen kwam, was het te kort en moest iemand van thuis bedekkende kleding brengen.

Mijn lerares Engels had een discretere methode. Ze tikte me op de schouder en vroeg of ik even mee wilde lopen. Ik had een broek aan, er moest dus iets anders mis zijn. We gingen de gang op. Haar serieuze gezicht deed vermoeden dat mijn familie was verongelukt. Ze zei: ik kan je ondergoed zien. Met ‘ondergoed’ bedoelde ze de boogjes van mijn gifgroene string – de jongens hingen hun broeken halverwege hun boxers, dus ik dacht: waarom niet? Het waren altijd de meisjes die werden aangesproken.

Dat is waar Ronsons analyse van ‘internetshaming’ nog een stapje te ver bij de realiteit vandaan blijft: de meeste vernederingen vinden plaats op basis van een groepsmoraal die al jaren, decennia, eeuwenlang bestaat. Wie op internet wordt neergehaald is vaak de dupe van ordinaire bloedlust en verveling – een gladiatorengevecht 2.0 (heeft de outfit van Trijntje O. werkelijk iemand benadeeld of beledigd?). Maar het kan evengoed gebeuren dat minderheden of groepen die lange tijd vanzelfsprekend vernederd zijn zonder zich daar publiek en massaal tegen te kunnen wapenen, nu hun kans schoon zien om de seksisten, de graaiende oplichters en de racisten op het schavot te zetten.

Momenteel lijkt het onderscheid tussen kleine duivels en grote duivels zoek. Misschien is dit een noodzakelijk verwarrende fase voordat de bestaande orde een nieuwe orde wordt.