A beautiful mind is dood

Een van de grootste wiskundige genieën van de twintigste eeuw overleed dit weekend. John Nash werd vooral bekend met zijn speltheorie. Maar in iets anders was hij nog beter.

Wiskundige John Nash, bij het grote publiek bekend door de op zijn leven geïnspireerde film A Beautiful Mind (2001), is zaterdag op 86-jarige leeftijd overleden. Samen met zijn vrouw Alicia van 82 kwam hij om bij een auto-ongeluk. Het echtpaar zat in een taxi onderweg naar hun huis in Princeton Junction nadat Nash in Oslo een belangrijke wiskundige prijs in ontvangst had genomen: de Abelprijs, die wel de ‘Nobelprijs voor de wiskunde’ wordt genoemd.

De briljante Amerikaan Nash, verbonden aan Princeton University en het Massachusetts Institute of Technology, is de enige in de geschiedenis die een Nobelprijs én de Abelprijs kreeg. Vorige week dinsdag ontving Nash die Abelprijs uit handen van de Noorse koning. Nash deelde de prijs van circa 700.000 euro met de Canadese wiskundige Louis Nirenberg, voor hun werk aan partiële differentiaalvergelijkingen en de toepassingen daarvan. In 1994 kreeg Nash al de Nobelprijs voor economie voor zijn baanbrekende werk in de speltheorie.

In zijn proefschrift uit 1950 beschreef Nash zogeheten niet-coöperatieve spellen, waarvan het prisoners’ dilemma waarschijnlijk het bekendste voorbeeld is (zie inzet). Over dat speltheoretische werk ging de film A Beautiful Mind vooral, maar volgens wiskundigen was zijn werk over partiële differentiaalvergelijkingen belangrijker. Die beschrijven de snelheid van een verandering die onder invloed staat van meerdere factoren. Ze worden bijvoorbeeld in de vloeistofdynamica en elektrodynamica gebruikt. Het genie van Nash en Nirenberg was dat ze die vergelijkingen verbonden met een heel andere tak van wiskunde: de meetkunde.

Tientallen jaren schizofreen

„Het is mooi dat die Abelprijs ook dat zuiver wiskundige deel van zijn werk, waar echt zijn kracht lag, onder de aandacht heeft gebracht”, zegt Robbert Dijkgraaf aan de telefoon vanuit Princeton. Dijkgraaf, directeur van het Institute for Advanced Study in Princeton, waar Nash jaren te gast was, noemt hem „een fragiele, bescheiden man, een van de grootste wiskundige genieën van de twintigste eeuw, en dat ondanks grote interne worstelingen”.

Want Nash kampte tientallen jaren met schizofrenie. Hij moest tegen zijn zin worden opgenomen en Alicia scheidde van hem in 1962, na vijf jaar huwelijk. Maar ze bleef voor hem zorgen, wat in feite zijn leven redde: hij had toen geen inkomen en zij werkte als computerprogrammeur.

Pas veel later, in 2001, zijn ze opnieuw getrouwd. „Het is heel mooi dat iemand die doorgaat tot voorbij wat menselijk mogelijk is, iemand die in de afgrond valt, er later zelf weer uitklimt”, zegt Dijkgraaf. „En dat hij bijvoorbeeld heeft kunnen zien dat zijn werk in de speltheorie allesbepalend is geworden.”

Ook zoon John Charles Nash, nu 55, lijdt aan schizofrenie – aanleiding voor het echtpaar om zich publiekelijk in te zetten voor geestelijke gezondheidszorg.

Ook Oscars en een Pulitzer

Russel Crowe, de acteur die Nash speelde in A Beautiful Mind, liet op Twitter weten geschokt te zijn door de dood van het echtpaar: „Stunned... my heart goes out to John & Alicia & family. An amazing partnership. Beautiful minds, beautiful hearts.” De film, een gefictionaliseerde en volgens sommigen wel erg geromantiseerde verfilming van het leven van Nash, won indertijd vier Oscars, waaronder die voor beste film. De biografie waarop de film gebaseerd is, geschreven door Sylvia Nasar, was genomineerd voor een Pulitzerprijs.

Volgens de politie droegen de Nashes tijdens het ongeluk geen autogordels en waren ze uit de taxi geslingerd. De taxichauffeur en een inzittende van een andere bij het ongeluk betrokken auto zouden het hebben overleefd.