Als jij mij twee commando’s geeft, krijg je er een pilote voor terug

Nu Poetin de twee krijgsgevangen Russische commando’s terug wil, groeit de kans dat de Oekraïense Nadia Savtsjenko in ruil daarvoor vrijkomt. De vrouwelijke luitenant is symbool geworden voor de Oekraïense onverzettelijkheid.

Vorige week vierde ze haar vierendertigste verjaardag – in een Moskouse cel. Nadia Savtsjenko, eerste luitenant, gevechtsvlieger, parlementslid en onderscheiden als ‘held van Oekraïne’, is na bijna een jaar Russische gevangenschap symbool geworden van Oekraïense onverzettelijkheid. Nu groeit in Kiev de hoop dat ze vrijkomt.

Het afgelopen weekend werden op Oekraïens grondgebied twee Russische commando’s krijgsgevangen gemaakt. Al op maandag suggereerden Oekraïense regeringsfunctionarissen een deal: Savtjsenko voor kapitein Jerofejev en sergeant Aleksandrov. Toen noemden Savtsjenko’s advocaten zo’n gevangenenruil nog „onwaarschijnlijk”, maar sindsdien is de geruchtenstroom aangezwollen.

De correspondent van de Russische krant Kommersant meldde gisteren dat haar bronnen bij de Oekraïense geheime dienst SBOe een uitruil „heel wel mogelijk” achten. „Omdat Savtsjenko vrij móét komen”, zeiden de bronnen erbij.

Eerste vrouw bij de paratroepen

Savtsjenko vocht als vrijwilliger in het bataljon Ajdar. Op 17 juni werd ze door separatisten gevangengenomen. In juli kwam ineens het bericht dat ze werd vastgehouden in Rusland. Daar wordt ze nu beschuldigd van medeplichtigheid aan de dood van twee Russische journalisten, die omkwamen toen een checkpoint van de separatisten met mortieren werd beschoten. Volgens de Russische aanklager was Savtsjenko de waarnemer in het veld die het Oekraïense mortiervuur bijstuurde. Volgens haar advocaten bevond ze zich op dat moment al in gevangenschap.

Los daarvan is het merkwaardig dat Rusland zichzelf jurisdictie toekent voor een incident op Oekraïens grondgebied, in een conflict waarvan Moskou nog altijd beweert dat het er part nog deel aan heeft. Toch weigert de Russische rechtbank Savtsjenko op vrije voet te stellen. De wekenlange (maar inmiddels opgegeven) hongerstaking van de Oekraïense luitenant veranderde daar weinig aan.

Al op 16-jarige leeftijd droomde Nadia Savtsjenko ervan om gevechtspiloot te worden. Ze was de eerste vrouw die toetrad tot de Oekraïense paratroepen, en de enige vrouw die diende in het Oekraïense contingent in Irak. Daarna diende ze een verzoek in om te worden toegelaten tot de prestigieuze Militaire Luchtvaartacademie in Kiev – een opleiding die alleen openstond voor mannen. Daar trainde ze als vlieger op de lichte jager Soechoj-24, en als boordschutter op de Mi-24-gevechtshelikopter. Ze was daarmee de eerste vrouwelijke gevechtsvlieger in Oekraïne.

Toen het conflict in de Donbas losbarstte, trad Savtsjenko toe tot het vrijwilligersbataljon Ajdar, en streed ze in de voorste linies. Bekend was ze toen al. Maar sinds haar gevangenneming heeft de 34-jarige ex-militair in Oekraïne de status van nationale heilige gekregen. Tijdens de parlementsverkiezingen afgelopen oktober plaatste de Vaderlandspartij van oud-premier Joelia Timosjenko haar op de eerste plaats van de kieslijst en werd ze gekozen in de Verchovna Rada. Rusland houdt dus een parlementariër van een ander land vast. Maar hoewel Moskou de verkiezingen in Oekraïne heeft erkend, geniet Nadia Savtsjenko in Rusland geen diplomatieke onschendbaarheid.

In de rechtszaal blijft Savtsjenko onverschrokken. „Godzijdank hebben wij geen Janoekovitsj meer”, riep ze in augustus naar de rechters. „Ga er maar vanuit dat jullie binnenkort geen Poetin meer hebben.”