Klassieke muziek saai? Neem je smartphone mee de concertzaal in

Bezoekers bekijken een klassiek concert tijdens de opening van TivoliVredenburg. ANP / Remko de Waal

Waarom gaan steeds minder mensen die klassieke concertzaal in? Aan de muziek ligt dat niet, denkt Johan Idema: die is zijn kracht niet verloren. Maar de manier waarop we luisteren, kan spannender. Als oplossing bedacht hij een app: Wolfgang.

Wolfgang vertelt je waar de muziek die je live hoort over gaat. Expres alleen in tekst - beeld zou te veel afleiden. Zwart-wit, om je buurman niet af te leiden. Bij een aantal concerten in het Muziekgebouw aan ’t IJ, De Doelen, het Concertgebouw en Tivoli is de app binnenkort te gebruiken.

Souffleren met moderne technologie

Johan Idema (1973) bedacht de app, als “vernieuwing van de etiquette in de concertzaal”. Hij heeft het idee overgehouden van toen hij jong was, vertelt hij. “Een oom nam me mee naar klassieke concerten. Hij vertelde enthousiast wat er gebeurde in de muziek, op het moment dat het werd uitgevoerd. Als een soort souffleur. Ik wilde souffleren met moderne technologie.”

Vandaar ook dat de zinnen in de app geen droge encyclopedische kost zijn, maar verhalend; zoals de oom van Idema het hem vroeger vertelde. Bijvoorbeeld:

Luister hoe de Scheherazade begint te vertellen over de zee. De violen wisselen tussen majeur en mineur als wendingen in het verhaal om de sultan te blijven boeien.

Twintig procent minder bezoek

Volgens Idema, die als cultureel innovator eerder over het onderwerp publiceerde, speelt er een aantal problemen bij klassieke concerten. Ten eerste zijn de bezoekersaantallen de afgelopen tien jaar met ruim twintig procent afgenomen. En uit onderzoek blijkt dat bezoekers zich wel ontspannen en zijn geraakt door de muziek, maar slechts de helft wordt ook echt geraakt of tot denken aangezet. “Veel mensen missen de context: het verhaal, de kennis.”

“Er is een deel behoudend publiek bij klassieke concerten: die mensen vinden het nu prima. Maar er is ook een deel dat zich steeds minder prettig voelt bij klassieke concerten. Een ander groot deel komt niet eens meer. Dat ligt aan de formele presentatie: je zit twee uur stil, de lichten zijn uit en je kunt niet met elkaar praten. Steeds meer mensen zeggen: dit is niet de manier waarop ik een avondje uit wil.”

Met de app wil Idema ook een discussie aanzwengelen: hoe laat je het publiek optimaal klassieke muziek beleven?

“Die vraag moeten we ons blijven stellen. Onze levens zijn veranderd: we hebben smartphones, gaan anders om met tijd en hebben andere ideeën over comfort, kunst en vermaak. Die ideeën zouden moeten terugkomen in de manier waarop muziek ons wordt gepresenteerd.”

“Hoe het dan wel zou moeten? Daar kun je lang over brainstormen, je kunt er helemaal op los gaan. Er is veel meer mogelijk dan er nu gebeurt. Theatraliseren, visueler maken, spelen met de lengte van concerten. Er wordt het nodige geprobeerd met nieuwe concertformats, maar ik denk dat juist in de setting, in het ontwerp van de zaal veel mogelijk is. Je kunt ook het publiek meer begeleiden bij het begrijpen en beleven van de muziek, zoals we met Wolfgang doen. Uit onderzoek blijkt dat het bijdraagt aan de beleving van de avond als mensen praten over wat ze hebben gehoord. Ik kan me voorstellen dat podia veel meer inzetten op die discussies. En het is denk ik belangrijk zo veel mogelijk naar urgentie of een aanleiding te zoeken bij opvoeringen. Denk aan Theater na de Dam in Amsterdam, op herdenkingsdag en bevrijdingsdag.”

Wolfgang wordt dinsdag gepresenteerd in Pakhuis de Zwijger.