‘Ouders geven 150 miljoen euro uit aan bijles’

Dat zei GroenLinks-leider Jesse Klaver in de Volkskrant

illustratie Martien ter Veen
illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Ouders geven 150 miljoen euro uit aan huiswerkbegeleiding, zes maal zoveel als vijftien jaar geleden. Dat zei Jesse Klaver, de nieuwe leider van GroenLinks, vorig weekend in de Volkskrant. Hij noemde dat „verkapte privatisering van het onderwijs: private rijkdom, publieke armoede. [...] Examenvoorbereiding is een overheidstaak.” Maar gaat inderdaad elk jaar 150 miljoen naar particuliere huiswerkbegeleiders? En wordt het steeds meer?

Waar is het op gebaseerd?

Klavers voorlichter meldt dat het bedrag uit een rapport van het Centraal Bureau voor de Statistiek komt. In de ‘Toelichting op revisie onderwijsuitgaven 2012’ vinden we het hoofdstuk Uitgaven bijles, huiswerkbegeleiding en CITO- en examentraining. Daarin staat dat een ruwe schatting is gemaakt. Inderdaad een bedrag van bijna 150 miljoen: 149 miljoen om precies te zijn, waarvan het grootste deel, 99 miljoen, in het voortgezet onderwijs. In het basisonderwijs geven ouders 13 miljoen uit aan privélessen (vooral voor Cito-examens), in het middelbaar beroepsonderwijs is dat 37 miljoen. Het totaal is 5,7 keer zoveel als vijftien jaar eerder, toen was het 26 miljoen.

En, klopt het?

Het onderzoek waar Jesse Klaver naar verwees, liep van 1995 tot 2011. Nogal gedateerd dus. Het CBS stuurt per mail een „voorlopig” bedrag voor 2013: 156 miljoen euro (waarvan 116 miljoen voor middelbare scholieren). Volgend jaar hoopt het CBS betere cijfers te hebben (‘een onderzoek om de dekking en kwaliteit van de methode te verbeteren, loopt nog’). Hoe dan ook, als Klaver zegt ‘zes maal zoveel als vijftien jaar geleden’, dan bedoelt hij: in 2011 was het zes keer zo veel als in 1995.

In het rapport staat niet hoe het CBS aan die getallen komt. Bij navraag blijkt dat ze deels zijn gebaseerd op een schatting van het percentage leerlingen dat bijles heeft en op onderzoek van ‘derden’.

Een belangrijke bron is de Schoolkostenmonitor van onderzoeksbureau Panteia, dat 3.798 ouders vroeg hoeveel ze kwijt zijn aan bijlessen. We pakken de versie van 2013 erbij en gaan uit van 940.000 middelbare scholieren: 25 procent van de leerlingen krijgt bijles, 45 procent daarvan tegen vergoeding, gemiddeld 498 euro per kind per jaar. 940.000 x 25% x 45% x 498 = 53 miljoen euro. Iets meer dan de helft van de 99 miljoen die het CBS noemt voor bijles in het VO.

We bellen ook de Landelijke Vereniging van Studiebegeleidingsinstituten (LVSI). Zij maakten twee schattingen. Eén op basis van de vraag (hoeveel leerlingen hebben bijles) en één vanuit het aanbod (de huiswerkinstituten). Circa 500 instituten halen volgens de branchevereniging een omzet van circa 55 miljoen. Dat is de lage schatting, waarin uiteraard zwart bijklussende leraren en studenten niet zijn meegenomen. Dan de vraagkant. Daar rekent de LVSI met andere cijfers dan Panteia. Hun hoogste schatting gaat uit van 980.000 leerlingen, waarvan 6 procent bijles heeft voor 2.500 per jaar. Totaal: 147 miljoen euro, alleen voor het VO.

Kortom: de schattingen van hoeveel geld ouders van kinderen in het voortgezet onderwijs kwijt zijn aan bijlessen lopen uiteen van 53 miljoen tot 147 miljoen. Naar het basisonderwijs hebben we dan nog niet eens gekeken.

Dan is nog de vraag: nemen de totale kosten toe? Als je de CBS-cijfers tot 2013 ziet, zou je denken van wel. Maar Panteia en de LVSI spreken dit tegen. De LVSI zegt dat na een enorme explosie van de huiswerkbusiness tussen 2000 en 2010 de markt nu wel verzadigd is. Volgens Panteia is er zelfs sprake van een daling.

Conclusie

Jesse Klaver van GroenLinks zei dat ouders 150 miljoen euro uitgeven aan huiswerkbegeleiding, zes maal zoveel als vijftien jaar geleden. Hij baseert zich op het CBS. Omdat veel bijles, begeleiding en examentraining zwart wordt gegeven is het moeilijk om een nauwkeurige berekening te maken. Bovendien werkt iedereen met andere cijfers. Onderzoekers en huiswerkinstituten zeggen dat ouders de laatste jaren niet meer geld uitgaven aan bijles. We beoordelen de bewering daarom als niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tweet via #nextcheckt