Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Mooi gemaakt en ook snel weer vergeten

Een Oscarwinnaar die pas na achttien jaar weer met een film komt krijgt onverbiddelijk te maken met hooggespannen verwachtingen. Daardoor kan de film waar hij mee komt alleen maar tegenvallen. En dat doet De surprise van Mike van Diem dan ook.

Net als Van Diems Bordewijk-bewerking Karakter (1997) is de film gebaseerd op een literaire bron, het korte verhaal De surprise (1968) van Belcampo. Komiek Jeroen van Koningsbrugge speelt Jacob, een telg uit een steenrijk adellijk geslacht. In de geestige openingsscène zit hij op het sterfbed van zijn moeder, wachtend tot zij haar laatste adem uitblaast. Als zij overlijdt, buigt hij zich voorover, waarna zij zich opeens weer opricht en hem vraagt: ‘voel je iets?’

Door de dood van zijn moeder en zijn levenslange gevoelsarmoede besluit de eenzame Jacob er een eind aan te maken. Na een aantal mislukte pogingen huurt hij een bedrijf in dat op professionele en discrete wijze mensen naar gene zijde helpt. Dat kan naar eigen keuze of via ‘de surprise’, waarbij je niet weet hoe en wanneer je de dood vindt. Het door Belcampo in 1968 bedachte bedrijf past perfect in het actuele debat over vrijwillige levensbeëindiging en euthanasie – Van Diems enige verwijzing naar het heden.

Als de sociaal onhandige Jacob zijn doodskist uitzoekt, ontmoet hij Anne (Georgina Verbaan). Wat er vervolgens gebeurt, doet enigszins denken aan Aki Kaurismäki’s zwart-komische I Hired a Contract Killer (1990), waarin een levensmoe iemand een huurmoordenaar inhuurt om hem van kant te maken, waarna hij opeens verliefd wordt op een vrouw en wanhopig van het contract af wil.

Alles in De surprise verwijst naar het verleden. Zo speelt Jan Decleir, Dreverhaven in Karakter, een dragende bijrol en werkt Van Diem opnieuw samen met cameraman Rogier Stoffers, met wie hij eerder zijn studentenfilm Alaska (1989) en Karakter maakte. En het moet gezegd: De surprise ziet er prachtig uit, niet alleen qua camerawerk maar ook de art direction, kostuums en locaties.

Van Diem streefde een tijdloze kwaliteit na en gebruikt daarvoor een rustige, klassieke decoupage. Dat is niet per se saai, zie de opwindende scène waarin een op drift geraakte stadsbus op Jacob en Anne afraast, maar het maakt De surprise wel ouderwetser dan goed voor de film is. Iets wat versterkt wordt door de oubollige muziekscore.

Op de een of andere manier ben je De surprise een dag erna al weer bijna vergeten en dat kan niet de bedoeling zijn van een perfectionist die achttien jaar projecten afwees om vervolgens met deze teleurstellende, literaire variant op een romantische komedie zijn comeback te maken.