Het is pas goed als het tijdloos is

Jacob Jensen (1926-2015)

Vormgever

Hij gaf talloze apparaten van Bang & Olufsen een eigen, tijdloos, gezicht.

Zonder Jacob Jensen geen iPhone en geen iPad. De Deense industrieel ontwerper, die vrijdag op 89-jarige leeftijd overleed, is samen met zijn Duitse collega Dieter Rams (1932) de godfather van het minimalistische design waarmee Apple-ontwerper Jonathan Ive de wereld heeft veroverd.

Elegante, slanke producten met zo min mogelijk knoppen en hooguit enkel accenten in zilver of zwart – dat was het ultramoderne en zeer herkenbare handschrift van Jacob Jensen. Ruim vijfhonderd producten heeft hij sinds de jaren zestig ontworpen: draaitafels en radio’s voor Bang & Olufsen, stofzuigers voor Nilfisk, speelgoed voor Lego, messen, broodroosters, waterketels, horloges, telefoons en waterketels voor zijn eigen label.

Zoals veel modernistisch Deens design, van de Vlinderstoelen van Arne Jacobsen tot de Artisjok-lampen van Poul Henningsen, zijn de gebruiksvoorwerpen van Jensen van een tijdloze schoonheid. Toen de Deen in 1995 een expositie had in Groningen noemde hij het postmodernistische Groninger Museum een jaar na de opening al verouderd, want „typisch jaren 80”.

„Gek en raar doen, er is niets makkelijker dan dat”, zei Jensen over het museumontwerp. Voor hem stonden functionaliteit en de gebruiker altijd voorop: „Ik vind het belangrijker dat je iets wilt gebruiken, dan dat je ernaar wilt kijken. Wie werkelijk uitgaat van functionaliteit, komt vanzelf uit op een vorm die tijdloos is.”

Jensen, geboren in een buitenwijk van Kopenhagen, begon op zijn zestiende als slachthuismedewerker. Nog hetzelfde jaar ging hij als leerling-stoffeerder aan de slag in de meubelmakerij van zijn vader. Toen een door hem ontworpen stoel werd bekroond, moedigde zijn vader hem aan een opleiding tot ontwerper te volgen.

Jensen werkte een aantal jaren bij het eerste industriële ontwerpbureau van Denemarken, tot hij in 1962 in Jutland zijn eigen bureau opzette. Al snel werd het elektronicaconcern Bang & Olufsen zijn grootste opdrachtgever. De baanbrekende beeld- en geluidsapparatuur die hij voor dat merk ontwierp hebben de industrie blijvend veranderd. Een ontwikkeling die al in 1978 op waarde werd geschat door het Museum of Modern Art in New York, dat een expositie aan het merk wijdde.

Op zijn website heeft Jensen zijn werkwijze uitgelegd. Voor het ontwerpen van een vulpen zijn dezelfde ingrediënten vereist als voor het schrijven van een gedicht of het ontwerpen van een locomotief: „Perspectief, creativiteit, nieuwe ideeën, begrip, en in de eerste plaats, de mogelijkheid om een ontwerp eindeloos te verbeteren.”

Dikwijls vond hij de definitieve vorm voor een product pas na het maken van dertig tot veertig modellen. Als hij klaar dacht te zijn, zette hij dat model thuis op tafel, uitgelicht door een lampje. De volgende morgen kwam dan de laatste test: „In zes of zeven seconden besliste ik dan of het goed was of niet.”