Kijken: niet de eerste docu over Scientology, wel de schokkendste

Going Clear. Scientology and the Prison of Belief.
Going Clear. Scientology and the Prison of Belief. Screenshot YouTube / speedbunny

De gemiddelde Nederlander zal het wel uit z’n hoofd laten om de Scientology Kerk aan de Amsterdamse Nieuwezijds Voorburgwal te betreden. De kerk heeft niet bepaald een gezellige reputatie. Weinigen komen verder dan een gesloten sekte die in aliens gelooft en haar leden hersenspoelt. In werkelijkheid kan iedereen het historische pand vlakbij de Dam binnenlopen. Van half tien ’s ochtends tot tien uur ’s avonds is de receptie bemand en zijn er rondleidingen.

Vanavond wordt de reputatie van Scientology er niet beter op. Dan zendt de VPRO de geruchtmakende HBO-documentaire Going Clear. Scientology and the Prison of Belief uit, die eind januari in première ging. In Going Clear (binnen Scientology de benaming voor het reinigen van de ziel) klapt een legertje ex-leden uit de school over wanpraktijken binnen de Amerikaanse moederkerk.

Volgens de documentaire buit de kerk filmsterren als John Travolta en Tom Cruise uit voor het eigen gewin, infiltreren lobbyisten de overheid om belastingvoordelen af te dwingen, betalen leden zich blauw aan therapeutische cursussen en jaarlijkse contributie, krijgen ze te maken met fysiek en mentaal geweld, worden ze gedwongen met lastige familieleden te breken en achtervolgd als ze de kerk verlaten.

Ontkenning

De kerk zelf ontkent alles en verwijt de Oscar-winnende regisseur Alex Gibney dat hij louter ex-leden gesproken heeft die soms al dertig jaar geleden de gemeenschap hebben verlaten, bekend staan als leugenaars of uit de kerk zijn gezet wegens geweldpleging. Gibney, die twee jaar aan de film werkte, zou tientallen interviewuitnodigingen hebben afgeslagen. De volledige documentaire staat (nog) op YouTube.

De Scientology Kerk is een haatcampagne begonnen tegen Gibney. Een week voor de première plaatste de kerk paginagrote advertenties in The New York Times en de LA Times, waarin Alex Gibney als leugenaar werd neergezet. Het tijdschrift van de kerk, Freedom Magazine, publiceert nu aan de lopende band belastende artikelen en video’s over personen die meewerkten aan de Going Clear-documentaire. Het noemt oud-lid Mike Rinder “de Vrouwenmoordenaar” en regisseur Paul Haggis (Million Dollar Baby, Crash) “de Hollywood-hypocriet“.

Louis Theroux

De felle mediastrategie kenmerkt Scientology. Toen de Britse documentairemaker Louis Theroux (BBC) vorig jaar zijn eigen Scientology-documentaire aankondigde, maakte de kerk bekend een documentaire over Louis Theroux te maken.

Twitter avatar louistheroux Louis Theroux Open call to any #Scientologists out there. I would love to speak to you for a documentary I am working on. About Scientology.
Twitter avatar louistheroux Louis Theroux Just been informed by Scientology lawyers that Scientology is working on a documentary about me. Little bit excited; little bit nervous.

In 2007 maakte BBC ook al een Scientology-documentaire, Scientology and Me. Daarin is te zien hoe cameramannen presentator John Sweeney achtervolgen. Rond de première plaatste de kerk een video waarin Sweeney in het gezicht van een Scientoloog (een lid van de kerk) schreeuwt.

The Secrets of Scientology

In 2010 maakte Sweeney ook nog een follow-up bij de BBC: The Secrets of Scientology. De Britten kunnen er geen genoeg van krijgen. Opmerkelijk genoeg is Gibney’s Going Clear-documentaire niet te zien in Groot-Brittannië. In Noord-Ierland bestaat nog een wet waardoor Scientology de televisiezender kan aanklagen wegens smaad. Dat wil de Britse zender Sky niet riskeren.

Going Clear is vanavond te zien om 23.00 op NPO 2. Woensdag zendt het VARA-programma Rambam een aflevering uit over de Nederlandse Scientology Kerk. Vanochtend maakte het programma bekend dat het door een undercoveractie heeft ontdekt dat Scientology kinderen inzet bij psychologische sessies. Een presentator deed verschillende audits, waarbij trauma’s uit het verleden opnieuw beleefd moeten worden. Tijdens één van deze sessies werd ze gekoppeld aan een jongen van 11 jaar, aan wie ze haar traumatische gebeurtenissen moest toevertrouwen. Woordvoerster Merel Remmerswaal van de Scientology Kerk Nederland laat in een reactie op de aangekondigde aflevering van Rambam weten:

Blijkbaar vindt Rambam het belangrijker om iets sensationeels en ongenuanceerd uit te zenden, om de draak te steken met anderen, want dat is goed voor de kijkcijfers. Hoe het echt in elkaar zit, dat doet er volgens hen niet zo toe.