Beloufa maakt je wereld mooier (toch?)

Het is oppassen tegenwoordig als je een half verduisterde tentoonstellingsruimte binnenloopt. Voor je het weet zit je namelijk in Plato’s grot. Deze allegorie, die stelt dat de mens geketend leeft in een donkere, beperkte wereld en alleen indirect via de projecties van een groot vuur zicht krijgt op de ideale wereld, duikt steeds vaker op in tentoonstellingen. Plato’s grot is namelijk een perfecte allegorie om de verhouding weer te geven tussen de huidige wereld van alledag en de ‘ideale’ wereld die ons wordt voorgehouden door reclame, internet en andere digitale media: ongrijpbaar, prachtig en machtig.

En dus begint er bij de toeschouwer meteen een machtige bel in het hoofd te rinkelen wanneer die Neïl Beloufa’s expositie Counting on People in Stroom betreedt. Beloufa’s tentoonstelling is niet alleen verduisterd, er staat ook een groot aantal ongemakkelijke, primitieve sculpturen die je meteen een ongrijpbaar ‘grotgevoel’ geven. Daartussendoor draaien verschillende video’s. Die zijn natuurlijk het ‘vuur’, waarmee je een blik krijgt op de ware werkelijkheid – of beter: die van Neïl Beloufa.

Om misverstanden te voorkomen: De Fransman Neïl Beloufa (1985) geldt al enkele jaren als een van de belangrijkste aanstormende kunstenaars van zijn generatie – en alleen om die reden al is het geweldig dat Stroom deze expositie organiseert. Je begrijpt ook al snel waar die verwachting vandaan komt. Beloufa’s werk is niet makkelijk, je moet even door de duisternis en de rommeligheid heen, maar dan zie je een rijke wereld waarin de mens voortdurend in gevecht is met hogere, vooral digitale machten die hij nauwelijks kan controleren.

Neem Beloufa’s ‘beelden’: op het eerste gezicht zijn dat slordig gemaakte metalen bankjes voor de video’s waarvan je twijfelt of je erop mag zitten, tot je beseft dat de bankjes voeten hebben, handen, een hoofd en zelfs een kont. Ineens worden ze behoorlijk ongemakkelijke verbeeldingen van Plato’s ‘aardse mens’, grof uitgevoerd, geketend, maar ook confronterend en indringend.

Dat wereldbeeld sluit weer uitstekend aan bij het wereldbeeld dat Beloufa in zijn video’s presenteert. Het beste voorbeeld daarvan is de video in de zogenaamde Rationalized Room. Daarin zien we jonge mensen die op wetenschappelijke wijze proberen vast te stellen welke mannen en vrouwen de meeste aantrekkingskracht op elkaar uitoefenen – daartoe hebben ze allerlei verschillende parameters bedacht die mogelijke aantrekkingskracht meten. Het ziet er allemaal wat vreemd en onwerkelijk uit, tot je beseft dat websites en bedrijven als Facebook precies dát de hele dag doen: kijken in hoeverre ze op basis van je gedrag je toekomstige voorkeuren kunnen bepalen.

En schuilen is niet mogelijk – ook niet in een grot. Dat besef wordt echter pas echt confronterend op het moment dat je beseft dat verschillende van Beloufa’s beelden camera’s bevatten. Die filmen jou als bezoeker en projecteren die beelden op een achterwand tussen shots van sculpturen en andere collages – platonischer kan het niet. Ineens zie je jezelf terug, via een projectie, in een Beloufa-achtige wereld – maar is die beter, veiliger of alleen maar anders dan de grot waarin je rondwaarde? Beloufa geeft geen antwoord, maar de wereld die hij in Stroom creëert is precies zo complex, gelaagd en ongrijpbaar als je van een goede hedendaagse expositie zou wensen.