Kus de Franse droom wakker

Michel Houellebecq beschrijft een islamitisch Frankrijk, een nieuw, Romeins Rijk. „Europa is iets wat Frankrijk deprimeert.”

Michel Houellebecq (pseudoniem van Michel Thomas) zaterdag op festival City2cities in het Postkantoor in Utrecht. Foto Bram Budel
Michel Houellebecq (pseudoniem van Michel Thomas) zaterdag op festival City2cities in het Postkantoor in Utrecht. Foto Bram Budel

Michel Houellebecq zit in een conferentiezaal bij Utrecht Centraal, met uitzicht op een moskee, met twee lijfwachten voor de deur. „Hij valt in slaap”, zegt zijn publiciteitsmedewerkster. „Ik ga koffie halen, misschien helpt dat.”

Houellebecq is in Nederland voor de promotie van Onderworpen, de vorige week in het Nederlands verschenen vertaling van zijn nieuwste roman Soumission. Het boek speelt in 2022, Frankrijk is na de overwinning van de moslimbroederschap een islamitisch land geworden.

Soumission verscheen op 7 januari, de dag van de aanslag op Charlie Hebdo. Op dezelfde dag had het tijdschrift op de cover een tekening van u, waarin men u laat zeggen „in 2015 verlies ik mijn tanden, in 2022 houd ik me aan de ramadan”. Hoe vond u die karikatuur?

„Luz tekent minder goed dan Cabu. Cabu is dood. Ik vond deze maar matig.”

Houdt u van de karikaturen van Charlie Hebdo?

„Soms. Sommige zijn goed. De omslag van Der Spiegel was geslaagder. Die had dezelfde karikatuur, maar met een kogelgat erin.”

De hoofdpersoon van Onderworpen, François, is een weinig ambitieuze, eenzame Huysmansspecialist. Apathie, fatalisme, nog net niet dood - is dat uw diagnose van Frankrijk?

„Ja, maar het geldt niet alleen voor Frankrijk, ook voor Europa, voor het hele Westen. Het boek zit heel eenvoudig in elkaar. Ik neem een personage met wie het in principe niet zo slecht gaat ongeveer alles af. Eerst zijn vriendinnetje, dan laat ik zijn ouders sterven. Ik laat hem zijn baan verliezen. Ik ontneem hem alles wat mensen doorgaans levensvreugde geeft. Hij heeft niet echt een reden om zelfmoord te plegen, maar het vitale elan is verdwenen. Als ik hem dat allemaal heb aangedaan, verleid ik hem. Ik geef hem de mogelijkheid veel van die dingen terug te krijgen: een sociale positie, meerdere echtgenotes, erkenning. De islamitische rector van de universiteit waaraan hij werkt verleidt hem in het begin al met een lofzang op zijn werk. Vleierij werkt altijd.”

Houellebecqs vriend, de econoom Bernard Maris, werd bij de aanslag op Charlie Hebdo vermoord. Onlangs verscheen postuum Et si on aimait la France. Maris schreef het boek, zo lijkt het, met name in reactie op Houellebecqs uitspraak dat „men zijn land niets verschuldigd is”. Onzin, schrijft Maris, Houellebecq is veel aan Frankrijk verschuldigd en omgekeerd nog meer. Heeft hij gelijk?

„Ik heb inderdaad misschien wat overdreven. Bernard en ik zijn het op sommige punten eens, bijvoorbeeld over het onacceptabele karakter van de Eerste Wereldoorlog. Frankrijk heeft toen veel te veel gevraagd van zijn burgers en dat was het begin van het einde. De Fransen hebben in 1940 zonder veel enthousiasme gevochten, ze hadden er gewoon genoeg van. De Algerijnse oorlog hebben ze met flinke tegenzin gevoerd. Er waren tussen 1914 tot 1918 al te veel doden gevallen. De rek was uit de patriottische veerkracht. Je bent je land dus wel iets verschuldigd, maar niet alles.”

Maris zegt dat Frankrijk u hartstochtelijk bezighoudt.

„Het blijft een interessant, paradoxaal land. Het is ontzettend depressief maar desondanks planten de mensen zich voort. Meer dan in Duitsland, Spanje en ook meer dan in Nederland. Vreemd om je te vermenigvuldigen als je overal om je heen catastrofes ziet. Dat is onverklaarbaar, dat zegt Bernard Maris ook.”

U steekt de loftrompet van Frankrijk, schrijft hij, u laat Frankrijk het centrum worden van een nieuw Romeins Rijk.

„Dat is niet ironisch bedoeld. Het is echt een plan dat de Fransen zou kunnen verleiden. Ze zijn nooit helemaal bijgekomen van De Gaulle, van de onafhankelijkheid van de VS, het verlangen een grote politieke natie te zijn, voor de Arabische landen incluis. Dat Franse droombeeld ligt erop te wachten weer wakker gekust te worden.”

Uw moslimleider, de charismatische president Mohammed Ben Abbes heeft een islamitisch rijk rond de Mediterranée voor ogen dat de grootte van het Romeinse overtreft. Zo’n droom zou de Fransen uit hun depressie halen?

„Jazeker. Europa is iets wat Frankrijk deprimeert. In het begin was Europa een plan dat hen niet interesseerde. Toen ze gingen begrijpen dat het wel degelijk impact zou hebben, maakte onverschilligheid plaats voor afwijzing.”

In Onderworpen wordt Frankrijk islamitisch. De Koran wordt onderwezen en de waarden van de familie gelden als basis van de samenleving. Een mens kan niet meer zonder god leven, zei u. U gelooft niet meer in de ideeën van de Verlichting. Waarom niet?

„We hebben nooit goed zonder god gekund. De ontkerstening van Frankrijk is redelijk recent. Voor de Tweede Wereldoorlog was het land nog volop rooms-katholiek. Nu is er een kleine opleving. Zonder religie gaat het niet. Maar mijn intuïtie zegt dat het rooms-katholicisme tot het verleden behoort.”

De islam heeft meer energie?

„Ja, de islam kan zich dus ontwikkelen. Ook in Europa.”

Front National en Marine Le Pen zijn in opkomst. Is dat gevaarlijk?

„Door de dreiging van het FN kan een steeds rechtser Frankrijk in 2017 weer een linkse president kiezen. Frankrijk zal over twee jaar nog rechtser zijn dan in 2012. Als François Hollande herkozen wordt kan het slecht aflopen. In ieder geval zal de emigratie stijgen. Veel Fransen, vooral jongeren, zullen vertrekken. Ze gaan nu al, voor het eerst in de geschiedenis. Ze verdragen Frankrijk niet meer. Marine Le Pen lijkt iedereen flink onder controle te hebben, dus het hoeft niet tot geweld te leiden. Maar het kan ook helemaal fout gaan. In mijn boek beschrijf ik een gedempte semi-burgeroorlog, ook dat kan gebeuren. Als Hollande herkozen wordt, is dat niet gezond en wordt het een drama.”

Blijft u dan in Frankrijk?

„Dan zal ook ik het land verlaten.”

In uw roman Elementaire deeltjes was een van de slogans ‘de toekomst zal vrouwelijk zijn’. U gelooft, zei ook Bernard Maris, in een toekomst waarin de macht in de maatschappij steeds meer bij de vrouwen zal liggen. Maar in Onderworpen verliest de vrouw haar zelfstandigheid, net als Frankrijk trouwens - ‘fuck autonomy’ schrijft u.

„Alles in overweging nemend denk ik toch dat het patriarchaat zal winnen. Louter om demografische redenen. Patriarchale families planten zich sterker voor, dus ze zullen logischerwijs de overhand krijgen.”

Bent u een vrouwenhater?

„Nee, dat ben ik niet. Ik houd van vrouwen. Ik ben een macho. Een misogyn is iemand die vrouwen irritant vindt, de macho houdt ervan dat de vrouw de vrouwenrol speelt. Ik beklaag vrouwen zelfs. Ze proberen te veel dingen tegelijk te doen, dat is vermoeiend. Moeder, vriendin, minnares, professional - nee, ik zou geen vrouw willen zijn.”