Kijk eens verder dan het sombere cynisme

Het roer kan radicaal om bij nieuwsrubrieken en kranten: maak mensen gelukkiger, zegt oud-Amerika-correspondent Charles Groenhuijsen.

Illustratie Enkeling
Illustratie Enkeling

Vandaag verschijnt het nieuwe boek van Charles Groenhuijsen, Oh oh Amerika. Dus dit interview komt mooi uit. Ik tref de schrijver in Utrecht waar hij de helft van de tijd – de andere helft in Washington – woont.

Hoe gaat het?

„Beetje ontheemd. Ik heb een week geleden het manuscript van mijn nieuwe boek ingeleverd. Dan is er leegte (vrij vallende tijd) en spanning (gaan lezers mijn boek kopen?). Heb vanochtend een kwartier voor het raam staan niksen. Doorgaans niet mijn ding.”

Echt staan niksen?

„Ho, ho, gaan we op zijn Nederlands interviewen?”

Had je diepzinnige gedachten? Meestal, mensen die bij de televisie werken, eh, ik bedoel dus…

„Dat is nou ‘op zijn Nederlands interviewen’. Interviewers die verpakt in strenge vooroordelen een halve vraag stellen en dan met masochistisch genoegen de verbale persweeën van de geïnterviewde gadeslaan. Doe ik niet aan mee.”

Hoe bedoel je?

„Dat bedoel ik! Veel interviewers zijn niet nieuwsgierig. Niet begerig naar wat de geïnterviewde te melden heeft. Een journalist dient behept te zijn met een aan hysterie grenzende nieuwsgierigheid. Ik geloof dat Henk Hofland dat ooit zei. Veel interviewers zondigen tegen die wet.”

Gaat het verder goed met je?

„Fijne vraag... Het gaat heel goed met me.”

Je stond voor het raam en toen?

„Alweer een open, geïnteresseerde vraag! Ik woon – als ik in Nederland ben – aan één van de drukste straten van Utrecht. Daar komt in de spits elke 30 seconden een volle stads- of streekbus voorbij. En er is de stroom fietsers en wandelaars. Allemaal op weg naar hun baan.”

Ja, en dan?

„Doe me ’n lol. Ga naar Google en zoek op ‘do people like their jobs?’”

Dan zie ik?

„Doe het nou! Uit het ene na het andere onderzoek blijkt dat 80 procent van werknemers zijn of haar baan háát. Het spettert van je scherm. Terwijl ik heel braaf de vraag intikte waarom mensen hun baan léuk vinden. Schokkend.”

En dus?

„Ben ik een onbedaarlijke bofkont dat ik géén baan heb. Mensen willen helemaal niet op hun werk zijn. De échte verspilling in onze samenleving zit elke ochtend in trein of bus op weg naar fabriek of kantoor. Daar is nog nooit een Kamervraag over gesteld!

„Al die miljarden voor windmolens, zonnecellen, schone auto’s en zuinige staafmixers, ladyshaves en gloeilampen… bespaar eerst op energievretende depressies. Maak mensen gelukkiger! De NS moet in de ochtendspits gratis Prozac verstrekken. Al de miljoenen stakkers. Maar ja, je zei het al: dat klinkt niet heel diep.”

En je zei dat het goed met je gaat?

„Met mij wel.”

Waar gaat het niet goed mee dan?

„Met de journalistiek in de wereld.”

Oh, vanwege internet enzo? En dat jongeren geen kranten meer lezen. En alleen zitten te ‘jut-en-jullen’ op Facebook, YouTube en Twitter?

„Nee.”

Vulde ik weer in?

„Je bent niet nieuwsgierig, niet gretig…”

Herkansing: het gaat niet goed met de journalistiek. Waarom?

„Het gaat veel te goed met de wereld. De journalisten moeten steeds langer zoeken naar slecht nieuws. Natuurlijk, je hebt IS-onthoofdingen, te veel CO2, bedreigde ijsberen, verdronken vluchtelingen, aardbevingen in Nepal en Uithuizermeeden, Geert Wilders, kut-Marokkanen en Bed, Bad & Brood. Maar voor de rest? Pico bello.”

Dat zeg je nou wel…

„De armoede in de wereld is nog nooit zo laag geweest. Kindersterfte holt achteruit. We zijn met z’n allen gezonder, ouder en rijker dan ooit. De twintigste eeuw rekende af met fascisme en communisme; democratie triomfeert. Nederland is één van de rijkste en best georganiseerde landen ter wereld. Onze kinderen gaan voor goud in de Happiness Index. Arme journalisten.”

Bedoel je dat …

„Neem rubrieken als Nieuwsuur, EenVandaag, Zembla en Brandpunt. Die zijn op hun eentje verantwoordelijk voor minstens de helft van alle depressies in Nederland. Overdreven? Wat denk je zelf?”

Je kijkt uit zelfkwelling naar die programma’s?

„Eens per maand. En dan hebben ze wéér een kakelverse depri-onthulling over de zorg, het onderwijs, bedrijven, het milieu, sociale werkplaats, vluchtelingenkamp, opvangcentrum… het gáát maar door. En zo voorspelbaar. Ik check hun websites wel eens tussendoor. Zelden aanvechting om te gaan kijken. De cultuur daar klopt niet. Hoofdredacteuren die in samenwerking met de firma Douwe Egberts Prozac in de redactiekoffie mengen. Daar zouden die programma’s zó van opknappen. Matthijs van Nieuwkerk is – zonder antidepressiva – de heerlijke, eerlijke uitzondering. Die zegt: ‘Er is zó veel te vieren’. Zijn programma is elke dag weer een feestje. En DWDD heeft op zijn eentje meer kijkers dan al die andere Prozacrubrieken samen.”

Overdrijf je niet een beetje?

„Pakweg 50 procent overdrijving. Maar voor die ándere 50 procent heb ik ontzettend gelijk. Speelse suggestie: Zet tijdens al die sombermans-reportages een tekstje van Loesje in beeld: ‘Neem je dromen ’s de dag in’. Of: ‘Mooi hè, alles’.”

Prozac is de Verlosser?

„Hoeft niet. Geef mensen weer lol in hun werk. Vertel de wereld hoe goed het gaat in plaats van alleen te jeremiëren over wat kabinet, werkgevers, bankiers, de NSA en terroristen ons aandoen.”

Je bedoelt de selectie van nieuws?

„Ja, een rapport zegt bijvoorbeeld: Nederland behoort tot de meest homovriendelijke land ter wereld. Maar veel krantenkoppen tetteren dat sommige landgenoten kussende mannen op straat eng vinden. Pfff… Sylvia Witteman twitterde snedig: ‘Als ik thuis zoen, gewoon met mijn eigen man, zelfs alleen op de wang, neemt 100 procent van mijn kinderen daar aanstoot aan’. Ben het zó met haar eens: Relax! Complimentje aan NRC trouwens voor de positieve kop: Nederland weer homovriendelijker.”

Het roer moet om bij de oude media?

„Radicaal! Jonge mensen mijden kranten en televisie omdat ze het gesjaggerijn van de generatie van babyboomers zat zijn. Dat bombardement aan narigheid maakt ze murw. Ze vertrekken opgewekt naar blogs en social media. De mopperende dinosaurussen van de oude journalistiek noemen dat ontlezing.”

Wat is dan uiteindelijk de kern?

„De kern is dat veel redacteuren van die Prozacprogramma’s zélf kinderen hebben. Toch? Stel dat ze die opvoeden met eenzelfde cynisch negativisme waarmee ze ons allemaal opzadelen?”

Dan gaan die kinderen…

„Inderdaad. Allemaal aan de Prozac. En daar maakt zo’n rubriek dan weer een paniekerige reportage van acht minuten, pardon twáálf minuten over. En er komen héél bezorgde Kamervragen van Liesbeth van Tongeren van GroenLinks: “Is het de minister bekend dat…’ . Brrr. Zo is de cirkel van somber cynisme rond. Overdrijf ik nu al weer? Wat vind jij eigenlijk?

Wat staat er verder op het programma vandaag?

„Over een kwartiertje begint de avondspits. Dan komen ze allemaal van hun werk. Sta ik weer voor het raam. Prozacloos te glunderen.”