Egyptische oud-president Morsi ter dood veroordeeld - ‘geen verrassing’

Mohammed Morsi in de gevangenis op een archieffoto uit 2014.
Mohammed Morsi in de gevangenis op een archieffoto uit 2014. Foto Reuters/ Asmaa Waguih

De Egyptische oud-president Mohammed Morsi is ter dood veroordeeld, wegens een gewelddadige ontsnapping uit de gevangenis in 2011. Dat heeft een rechtbank in Egypte geoordeeld.

De Egyptische grootmoefti moet het vonnis nog goedkeuren.

Eind april werd Morsi in een van de vier processen veroordeeld tot twintig jaar cel. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor de dood van tien betogers bij het presidentieel paleis in 2012. Hij stond met twaalf naaste medewerkers terecht. Tegen Morsi, de eerste democratisch gekozen president, liepen meerdere processen: voor het samenwerken met buitenlandse organisaties om aanslagen te plegen, wegens spionage voor Qatar en voor ontsnapping uit de gevangenis en het beledigen van de rechterlijke macht.

‘Dit is geen verrassing’

Het nieuws komt niet echt als een verrassing, reageert onze correspondent Gert Van Langendonck.

“Honderden van Morsi’s aanhangers hebben het voorbije anderhalf jaar de doodstraf gekregen voor veel minder dan Morsi wordt aangewreven. Bijzonder is wel dat de beschuldiging dat Morsi in 2011 door Hamas en Hezbollah uit de gevangenis werd bevrijd al dateert van toen Mubarak nog president was.

De aanklacht werd voor het eerst geformuleerd op 27 juni 2013, drie dagen voor de massabetoging tegen Morsi’s bewind die een week later zou leiden tot zijn afzetting door het leger. Destijds werd de aanklacht gezien als onderdeel van het groeiend protest tegen Morsi. De rechters, vaak nog benoemd onder Morsi’s voorganger Mubarak, stonden alom bekend om hun anti-Morsi-houding.”

De ontsnapping van Morsi vond plaats op 30 juni 2011, de dag waarop de leiding van de Moslimbroederschap zich aansloot bij het volksprotest tegen Mubarak op het Tahrirplein. Uit de beruchte Wadi Natrun-gevangenis nabij Kairo ontsnapten toen meer dan 11.000 gevangenen. Onder hen bevonden zich ook Morsi en andere leiders van de Moslimbroederschap. Die waren niet gearresteerd of veroordeeld maar opgepakt om te voorkomen dat ze zich bij het protest zouden aansluiten.

Van Langendonck:

“In die tijd werd bericht dat de gevangenen zelf in opstand waren gekomen en de bewakers op de vlucht hadden gejaagd. Leden van het Palestijnse Hamas en het Libanese Hezbollah in Egyptische gevangenissen alsook Egyptische jihadisten maakten van de chaos gebruik om te ontkomen.

Vanuit Israël kwamen er wel mediaberichten dat de aanvallen op de gevangenissen het werk waren van speciale commando’s van Hamas en Hezbollah. Die gaan wellicht terug op een bericht in de Egyptische overheidskrant Al-Akhbar op 5 februari 2011 dat kaderde in de pro-Mubarak-propaganda.”

Een woordvoerder van Hamas zei vandaag dat verschillende van de Hamasleden die in het proces zijn genoemd al overleden waren toen de Egyptische revolutie plaatsvond, terwijl anderen in Israëlische gevangenissen zaten. Volgens critici is de beschuldiging onderdeel van pogingen om de geschiedenis van de Egyptische revolutie van 2011 te herschrijven. Als Hamas en Hezbollah zo vroeg betrokken waren dan was 2011 immers geen volksopstand maar een samenzwering van binnen- en buitenlandse fundamentalisten.

Doodvonnis nog niet definitief

Het doodvonnis voor Morsi is nog niet definitief, zegt Van Langendonck.

“Het gaat nu naar de grootmoefti, Shawki Allam, die advies moet geven. Dat advies is niet bindend en het wordt ook niet publiek gemaakt. In eerdere gevallen werden de straffen vaak verminderd na advies van de grootmoefti.

Op 2 juni moet de rechter het vonnis bevestigen. Dan kan beroep aangetekend worden. Als het vonnis in beroep bevestigd wordt is nog een laatste verhaal mogelijk bij het hof van cassatie.”

Niet vaak meer doodstraf uitgevoerd

“Egypte heeft de laatste jaren nog maar één keer de doodstraf uitgevoerd. Het ging om een Morsi-aanhanger die kinderen van een dak had gegooid tijdens onlusten in Alexandrië na Morsi’s afzetting.”

Militaire coup

Een jaar nadat Morsi op 30 juni 2012 democratisch was gekozen, werd hij 3 juli 2013 afgezet tijdens een militaire coup onder leiding van generaal Abdel Fattah el-Sisi. Enkele dagen ervoor waren miljoenen mensen de straat op gegaan om tegen Morsi en zijn beleid te demonstreren. Morsi had tijdens zijn presidentschap meer macht naar zich toe getrokken dan zijn voorganger Mubarak ooit had.

De Moslimbroederschap, waar Morsi lid van is, heeft Egypte inmiddels verboden en geclassificeerd als terreurbeweging. De huidige president Sisi was onder Morsi minister van Defensie. Moslimbroeders worden sinds de coup hardhandig aangepakt. 1400 Moslimbroeders kwamen om en tienduizenden werden vastgezet. Volgens mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zijn bij de ontruiming van een protestkamp waarbij minstens 817 doden vielen mogelijk misdaden tegen de menselijkheid gepleegd.